ZULO (3)

De gedachte van Plasterk het Nederlandse hoger onderwijs om te vormen naar (zijn indruk van) het Amerikaanse stelsel is vooral zo dramatisch omdat, ten eerste, de verworvenheden van de continentaal universitaire traditie op de vuilnisbelt worden gegooid, en omdat, in de tweede plaats, het Amerikaanse systeem volstrekt verkeerd wordt begrepen.

De universitaire traditie op het Europese vasteland gaat, of ging, uit van degelijke, brede studies in gevestigde academische disciplines, langjarig, grondig, in instellingen waar Forschung und Lehre onverbrekelijk verbonden zijn. Nu zijn in Duitsland de universiteiten nogal overbevolkt geraakt, worden ze in Frankrijk sinds jaar en dag overvleugeld door de Grandes Ecoles, en heb je in Italië teveel baroni (hoogleraren voor de status), maar in Nederland was de situatie eigenlijk uitstekend. Hier bestaan of bestonden een beperkt aantal zeer brede instellingen met een eeuwenlange traditie en (vooral in de medische en natuurwetenschappelijke richtingen) een wetenschappelijke kwaliteit op wereldschaal.

Het Amerikaanse systeem van het vierjarige College heeft een voor Europeanen nauwelijks te vatten betekenis. Omdat de publieke High Schools ook de beste leerlingen maar tot een heel laag niveau opleiden (ca. 3Havo) is College eigenlijk een verlate vorm van middelbare school. (Kinderen van echt rijke ouders gaan dan ook niet naar de High School maar naar Prep School).

Het eindniveau van het College is een soort VWO+. Misschien ++. Gegeven de vooropleiding is er wel iets voor te zeggen: 18-22 jarigen kunnen wel heel snel heel veel leren. Maar 'universitair' kun je het niet noemen. Het is een algemeen vormend onderwijs op zeer behoorlijk niveau, met veel keuzemogelijkheden. Het is Zeer Uitgebreid Lager Onderwijs - ZULO. Je kunt er bijvoorbeeld kleuterjuf mee worden.

Maar de echte betekenis van het College is cultureel. De student is voor het eerst ver van huis, er is veel nadruk op feest, en vooral op sex. En op vakantie. Het aantal en lengte van de diverse 'breaks' is astronomisch. Het studiejaar begint laat in september, dan komt Thanksgiving, Christmas Break, de fameuze Spring Break (allemaal naar Florida of Mexico) en voor je weet zijn de studenten in mei voor een maandenlange Summer Break vertrokken.

College is tegelijk een rite of passage en het ticket tot de middle class. In continentaal Europa is (of was) het dat ook wel, maar de student krijgt (of kreeg) er hier ook nog een brede academische vorming en een wetenschappelijke training bij. Die komt in Amerika pas voor een klein aantal in de Masters en PhD-fasen: kort, hoog niveau, nogal smal.

Wat Plasterk wil impliceert het overboord zetten van de continentale academische traditie. Dat is eigenlijk al de trend in het beleid vanaf de jaren '60, maar is door taai verzet nog nooit helemaal gerealiseerd. En wil dit land een kennismaatschappij worden, dan moet die trend eerder omgekeerd dan voltooid worden.