'Nieuwe leren' in de brugklas

In Balans, een tijdschrift dat gaat over ontwikkelingsstoornissen en leermoeilijkheden, legt een lezeres deze maand het volgende probleem voor.

"Mijn zoon is zwaar dyslectisch en zit in de brugklas van het VMBO. Zijn IQ is getest op 120. Op zijn school wordt gewerkt volgens de methode van het nieuwe leren. Dit houdt in dat op zijn school niet meer klassikaal wordt lesgegeven. Er zijn geen hoorcolleges. Alle informatie en antwoorden op vragen moet hij zelf opzoeken in leerboeken en op internet."

Omdat een dyslecticus moeite heeft met lezen en het hele verhaal te vatten, vraagt ze zich beleefd af 'het effect van het nieuwe leren op kinderen met dyslexie al is onderzocht'.

Hier is iets veel ergers aan de hand dan de mevrouw zich realiseert: het Nieuwe Leren, geen lessen, zelfwerkzaamheid, in de brugklas, dus voor 12-jarigen, en dan ook nog op een VMBO-school. Dyslectisch of niet, in zo'n brugklas functioneert geen enkele leerling.

Via de oratie van professor Gerda Croiset kwamen we een paar dagen geleden op de website van professor Jelle Jolles (zie vooral zijn downloads) terecht. Wat Jolles, vanuit een 'cognitief neurowetenschappelijk' perspectief zegt, is dat jongeren in de leeftijd van 14 tot 18 jaar nog niet in staat zijn tot adequaat 'kiezen en prioriteren', en dat daarom bijvoorbeeld de zelfwerkzaamheid van het 'studiehuis' in de bovenbouw - dat is vierde klas en hoger - niet deugt, en zeker niet voor jongens. Het studiehuis gaat lang niet zo ver als het Nieuwe Leren pur sang, en is in het middelbaar onderwijs al weer aanzienlijk op zijn retour.

In het geval van de Balans-lezeres gaat het niet om vierde tot zesde-klassers, maar om kinderen die net van de basisschool komen. Dit is pure horror. Als een instelling werkelijk voor 12-jarige VMBO-brugklassers het Nieuwe Leren heeft ingevoerd, dan is dat een vorm van systematische verwaarlozing, van kindermishandeling, en van psychische marteling die strafrechtelijk moet worden vervolgd.

Zie ook:
Het tragische lot van de nerd (3)
Het tragische lot van de nerd (2)
Het tragische lot van de nerd (1)
De raadselachtige vernietiging van het onderwijs.

Het tragische lot van de nerd (3)

Een jaar of wat geleden was er wat rumoer over de 'feminisering van het onderwijs' en of de toename van het aandeel juffen in het basisonderwijs niet ten koste ging van de onderwijsprestaties van jongens. Uit onderzoek bleek niet dat dat het geval was. Anders dan uit recente berichten zou blijken, is mijn ervaring (als ouder) overigens dat het niveau van het basisonderwijs heel behoorlijk is gebleven. Een leerling uit groep acht kan veel beter rekenen dan diezelfde leerling twee jaar later. Alleen jammer dat ze de staartdeling hebben vervangen door iets dat meer inzicht zou moeten opleveren. Gevolg is dat na korte tijd leerlingen niet langer een getal door een ander getal kunnen delen, volgens oude noch nieuwe aanpak.

Het werkelijke vraagstuk van de 'feminisering' doet zich voor in het middelbaar onderwijs, en dan niet zozeer als gevolg van het aantal vrouwelijke docenten, maar in de verschuiving van abstracte naar verbale benaderingen, van kennis naar 'inzicht', dat vooral geleerd moet worden door aanschouwelijk onderwijs, zelf proeven doen, of projecten in groepjes, of presentaties.

Dat gaat dus ten koste van de talenten die - op de schoolleeftijd waar het om gaat - wel goed zijn in abstracties, maar niet in het aanschouwelijke, het verbale, het communiceren, het plannen of het presenteren dat het huidige onderwijsbestel inzet om die abstracties toegankelijker te maken. Zo strand de echte nerd in vaardigheden waar hij of zij niet goed in is, en leert de verbaal begaafde net als vroeger niks van wis- of natuurkunde.

Wie het huidige voortgezet onderwijs kent, begrijpt direct dat er nauwelijks meer belangstelling is voor vervolgstudies in de wiskunde of de abstracte natuurwetenschappen. Degene die naar feminisering zocht in het basisonderwijs, als verklaring voor het gebrek aan bèta-belangstelling, keek verkeerd. Juist het vervolgonderwijs is in extreme mate vertaligd, niet zozeer door het aandeel vrouwelijke docenten maar door een pervasieve nadruk op feminiene waarden als taligheid, communicatie, samenwerking, inductie (bijvoorbeeld via aanschouwelijkheid) en ervaring. In plaats van, dus, abstractie, oplossingen, individualiteit, deductie (van algemene regels naar fenomenen) en universaliteit.

In het middelbaar onderwijs is de taligheid allesoverheersend. Alles moet gepland, gecommuniceerd en ervaren. De nieuwste politieke inval, de maatschappelijke stage die ons in de kabinetsformatie vanuit Beetsterzwaag bereikte, is in die ontwikkeling de ultieme vorm. Niet meer leren op school, maar leren vanuit de werkelijkheid zelf: het Westerse equivalent van het 'terug naar het platteland en leren van de boeren' van Mao's culturele revolutie.

In die context is de jonge nerd, die zonder aanschouwelijkheid wil opschieten, zelf aan het werk wil zonder met iedereen te overleggen, aan een parabool wil rekenen zonder met golfballen te moeten beginnen en problemen wil oplossen zonder de billen van bejaarden te hoeven wassen tot de ondergang gedoemd.

Het tragische lot van de nerd (2)

Het zit zo, zei de leraar scheikunde vanavond, als je abstracte scheikunde doceert snapt veertig procent het, als je er proefjes bij laat zien stijgt het percentage naar zestig, en als je de leerlingen zelf die proefjes laat doen zelfs naar tachtig. En als je als leerling bij die eerste veertig procent zit die het direct snapt, maar niet van geklooi met zwavelzuur en bunsenbranders houdt, krijg je dus een afrader voor een bèta-profiel, want zelf proeven doen weegt zwaar in de bovenbouw. Zo wordt het aanschouwelijk onderwijs als middel ten behoeve van de minder begaafde een struikelblok voor de ware nerd.

Ik had al eens bij de coördinator derde klas geroepen dat dat gedoe met bunsenbranders een 19e eeuwse opvatting van scheikunde is, dat dat vak in werkelijkheid alleen maar gaat over hele grote en hele dure machines en computers waar een heleboel cijfers en grafieken uitkomen en dat bijna alle chemici die ik ooit gekend heb - inclusief mijzelf - onvoorstelbaar onhandig zijn. Daar kon hij niks mee, want het had Het Departement nu eenmaal behaagd die proeven verplicht te stellen.

Er is nu hoop, althans op inzicht in de achtergrond van dit soort problematiek. Gerda Croiset, meldt de NRC vandaag (25/4), hield een oratie over 'biologische discrimatie' van jongens in het onderwijs. Er is, zegt zij met een beroep op werk van professor Jelle Jolles (website) uit Maastricht, een verschuiving in het onderwijs geweest van visueel-ruimtelijk naar verbaal-linguistisch, en dat werkt ten faveure van meisjes. En dus ten koste van jongens, nerds en autisten, interpreteer ik maar even.

De hoofdzaak bij Croiset en Jolles is dat jongens in het middelbaar onderwijs op achterstand worden gezet omdat hun hersenontwikkeling op verbaal-linguistisch gebied pas later op gang komt, en ze dus van al die goedwillende dames op school en op Het Departement iets moeten leren wat ze nog helemaal niet kunnen leren. Namelijk communiceren, in groepjes samen werken, en presenteren. Compententies. En erger, datgene waar ze wel goed in zijn, namelijk snel inzicht in abstracties, is uit het onderwijsprogramma gewerkt.

Wat is immers de zin van een wiskundeknobbel als je er niet in groepsverband een gelikte power point presentatie over kunt houden?

Zo gingen we van de echte kenniseconomie van de jaren zestig naar de vaardighedeneconomie van nu, van slimheid naar inzicht, van opschieten naar aanschouwelijk onderwijs, van intelligentie naar competentie - en, met alle respect, van vooruitgang naar oeverloos geouwehoer.

Zie ook: Het tragische lot van de nerd (deel 1), en De raadselachtige vernietiging van het onderwijs.

De vertrutting en verwoesting van de Nederlandse landschappen

Er is veel te doen over de vermeende verrommeling van het landschap, en het meeste dat daarover verkondigd wordt is onzin. Het overgrote deel van de problematiek bestaat uit optiek. Degenen die het landschap voornamelijk beleven vanaf de snelweg, en dan vooral vanaf de weg van Den Haag naar Utrecht vv., en dat zijn dus de meeste landelijke politici en lobbyisten, hebben nabij Woerden en Bodegraven bedrijventerreinen zien verrijzen die hun het zicht op het landschap ontnemen. Mooi is anders, maar functioneel is het wel, en met beleving van het landschap heeft het weinig van doen. De snelweg is voor A naar B. Wie het landschap wil zien moet toch echt eerst een afslag nemen en de rimboe in sturen.

Adviesbureau Witteveen+Bos schreef voor LNV een rapport (pdf) waarin er voor wordt gepleit de verrommeling tegen te gaan en dus heel veel miljarden uit te geven aan bloemrijke akkerranden en bomensingels. Die verfraaien het landschap en maken mensen gelukkiger.

De auteurs hebben het onder andere over de Drentse Hondsrug, waar ze anders dan de inboorlingen het aanpalende veengebied ook maar bij rekenen. Dat veengebied is nu kaal en onafzienbaar, en dat vinden ze niet mooi. Dus moet er iets komen wat er nooit geweest is, namelijk rijtjes bomen om het zicht te breken.

Onder het motto van behoud van de cultuurlandschappen moeten overal in Nederland rijtjes bomen komen. Langs provinciale wegen, langs rijkswegen, tussen akkers en weilanden, overal bomen. In de beleving van de stedeling zijn bomen, en vooral rijtjes bomen, namelijk natuur. Sterker nog, landschap is zelf natuur.

En precies daar gaat het mis. Het landschap is datgene dat veroverd werd op de natuur. Theo Spek liet in een schitterend proefschrift zien hoe landschappen ontstonden uit menselijk ingrijpen, hoe je soms in één gebied zeven verschillende landschappen op elkaar gestapeld kan zien, en dat wat als 'natuur' wordt ervaren ook een cultuurlandschap is. De grote, boomloze Drentse heide was geen natuur, maar een landschap onstaan door de schapencultuur die de 17e eeuwse Hollanders aan wollen truien hielp.

Jammer dat ze bij Witteveen+Bos het werk van Spek niet kenden; nu bestaat bij hen een mooier landschap uit heel veel rijtjes bomen.

Er is een veel grotere bedreiging van de Nederlandse cultuurlandschappen dan de verrommeling met bedrijventerreintjes langs de snelweg, en zelfs dan de miljardenverslindende rijtjes bomen van hierboven. Dat is de grootscheepse vernieling van cultuurlandschappen die door eeuwenlange menselijke activiteit vorm werden gegeven. In het kader van de Ecologische Hoofdstructuur, die twintig procent van het Nederlandse landoppervlak moet gaan omvatten (meer dan alle bebouwing, industrie en infrastructuur samen) en achttien miljard euro gaat kosten, worden klassieke landschappen verwoest en vervangen door onkruid, pitrus (een soort onkruid dat het goed doet op natte ondergrond) en heel veel bos. Zie vooral ook hier.

Marjoleine de Vos zei het onlangs in een NRC-column zo:

"Zag laatst een documentaire over het eiland Tiengemeten, waar het blijkbaar ook zo evident is dat natuur met grazers oneindig veel nastrevenswaardiger is dan een oprijlaan met mooie bomen, waar mooie functionele boerderijen staan te verkrotten ten gerieve van wandel- en fietsnatuur met 'lichte horeca'. "

Eens fraaie akkers staan nu vol met snelgroeiend productiehout, het vroegere weidse uitzicht is opgeheven door een importplattelander die fiscaal gefaciliteerd een Nieuw Landgoed vol eikenboompjes stichtte, honderd jaar geleden met bloed, zweet en tranen ontgonnen en vruchtbaar gemaakte landbouwgrond wordt afgeplagd in de vergeefse hoop dat de loopkever terug zal keren, en laaggelegen weidegronden worden verder vernat zodat er alleen nog afzichtelijk onkruid wil groeien.

En hier en daar staat een gesubsidieerd, vooral rookvrij theehuis. Dat de moderne mens er gelukkig van moge worden.

Politiek leider

Oeps. Net was het rustig, en nu ter Horst weer:

"Ook minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken mengt zich in de discussie over het PvdA-leiderschap. Ze vindt dat de politiek leider van de partij thuishoort in de fractie en dus in de Tweede Kamer.

Dat zegt Ter Horst deze week in Intermediair."

De zenuwen gieren bij de voormalige sociaal-democraten door de keel, niet in de laatste plaats vanwege de peilingen waarin de SP de PvdA al ruimschoots is voorbij gestreefd. Iemand moet toch Marijnissen te lijf!

Maar wie? Hij of zij moet wel in de tweedekamerfractie zitten. Tichelaar? Nog nooit op een oorspronkelijke gedachte betrapt. Hamer? Zeer Onaangenaam Mens. Depla, Dijsselbloem en Samsom: politiek correct in optima forma. Wolfsen: saai. Crone: nog saaier.

Blijft over: Hans Spekman, ex-wethouder te Utrecht, stelde zich al eerder kandidaat als fractievoorzitter tegenover Tichelaar.Voordelen: komt niet uit Amsterdam, komt niet uit het Haags circuit, en heeft voor de PvdA gewaagde opvattingen (geen uitkeringen voor burqa's). Opleiding: Havo. Toch nog een soort Schaefer-type.

Overigens: dat rare ventje dat voor partijvoorzitter speelt en de campagne heeft verknoeid moet zo snel mogelijk weg. Neem daarvoor in deeltijd Marc Calon, krachtpatser-gedeputeerde in Groningen. Als het met Spekman toch niet lukt, kan Calon vervolgens doorstromen naar het lijsttrekkerschap.

UPDATE: Raar ventje is al weg, en de rest van het PvdA-bestuur ook. Nu Bos nog.

ABN Amro

Het was op het laatst zover dat het filiaal geen telefoonnummer meer had. Maar even vanaf het begin. Ons bedrijf ging in 1964 bankieren bij de Twentsche Bank. Die fuseerde vervolgens met de Nederlandsche Handelsmaatschappij tot Algemene Bank Nederland. Later fuseerde de Amsterdam Bank met de Rotterdam Bank tot de Amro Bank, en de Amro fuseerde weer met de ABN tot ABN Amro.

De eerste bankdirecteur, dat wil zeggen directeur van het provinciaal filiaal, waar ik begin jaren '90 mee te maken had was een Heer van Stand, die zijn functie decennia lang had bekleed. Er was geen land mee te bezeilen, maar hij werd gelukkig snel opgevolgd door iemand met een guitige oogopslag, die jazz speelde op de piano en een goede drs. P imitatie deed. Na een jaar of wat werd deze directeur vervangen door een andere, en uiteindelijk was daar een vrolijk jongmens die zich account manager mocht noemen en zo weinig langs kwam dat ik hem tijdens een sponsorgebeuren op een grote zeilboot aanvankelijk niet herkende. Zijn opvolger kwam één keer op bezoek, waarna we een briefje kregen dat hij ook al weer was opgevolgd door iemand die zich nog steeds niet is komen voorstellen.

Het spotje van concurrent van Lanschot, kortom - 'ik ga binnenkort voor héél veel geld naar de concurrent, ik word binnenkort zwanger, ik ga straks met sabbatical' - is uit het leven van de ABN Amro gegrepen. De band die ik destijds met drs. P had, is er al lang niet meer.

Nu dat telefoonnummer. Wie zijn eigen ABN-filiaal aan de lijn wil krijgen moet tegenwoordig als volgt te werk gaan. Bel het landelijke ABN-nummer. De eerste vraag van de telefooncomputer is: bent U klant? Antwoordt: Nee. Dit is belangrijk. Als je Ja antwoordt vraagt de computer om je rekeningnummer. Wij hebben twintig rekeningnummers en ik ken er geen één uit het hoofd. Dus loop je dood. Als je Nee antwoordt krijg je een mens, en kan je vragen te worden doorverbonden.

Rijkman Groenink doet zijn naam eer aan. Na zeven jaar lang slecht beleid en het verwaarlozen van klanten strijkt hij, zo rekende Peter Paul de Vries ons zojuist bij P&W voor, 20 miljoen euro bonus op. Weer iemand die zonder ooit persoonlijk ondernemersrisico te hebben gelopen voor zichzelf en vele generaties na hem een zorgeloos bestaan heeft geregeld.

Vogelaar: tijd voor islamdebat

De nieuwe minister van integratie, Ella Vogelaar, wil een debat over de positie van de islam in Nederland. Aldus het Parool. Ze deed die uitspraken in een politiek café van de Partij van de Arbeid; voor leerzame verslagen hier en hier.

Advies aan Wouter Bos: draag de volgende keer geen kandidaat-ministers aan die de afgelopen tien jaar op een onbewoond eiland zonder krant en televisie hebben doorgebracht. Tenminste tien jaar lang wordt immers al zodanig luiddruchtig gedebatteerd over multiculturalisme en islam dat dat niemand kan zijn ontgaan. De problematiek is te ingewikkeld en vooral te urgent om de verantwoordelijk bewindspersoon eerst te moeten inburgeren alvorens enige voortgang kan worden geboekt.

Zoals eerder gemeld, weet Vogelaar de uitkomst van haar eigen islamdebat overigens ook al. Over het dubbele paspoort en het boerka-verbod:

" ''Dat zijn maar symbolen, daar gaat het in feite helemaal niet over. Het gaat om de angst van mensen voor de islam.'' Ze bendrukte wel dat in een land met een miljoen islamieten ruimte moet zijn voor de islam."

Hopeloos geval, die Vogelaar.

PvdA ziet spagaat over het hoofd: arm versus rijk

Dick Pels legt vandaag (Volkskrant 18/4) een vinger op een zere PvdA-plek. Bos ziet wel spagaten tussen hoger- en lager opgeleiden, tussen allochtonen en autochtonen, tussen doctorandussen en Schaefer-types, en vooral tussen sociaal-liberalen en sociaal-democraten, maar niet tussen arm en rijk.

Bos doet alsof het sociaal-liberalisme de natuurlijke ideologie is van de middenklasse, en de sociaal-democratie die van de minder bedeelde aanhang, en dat de PvdA daarom beide ideologieën binnen haar gelederen nodig heeft. Pels zegt terecht dat hier ideologieën en klassen door elkaar worden gehaald. De PvdA heeft juist traditioneel een gemeenschappelijke, sociaal-democratische ideologie nodig om de klassencoalitie van arbeiders, middengroepen en een deel van de elite bij elkaar te houden in een streven naar meer sociale rechtvaardigheid, en dat betekent vooral het verkleinen van de inkomensverschillen.

Die gemeenschappelijke ideologie is feitelijk losgelaten en vervangen door een vaag soort verbeterdenken dat de benaming liberalisme niet eens verdiend: 'de mensen moeten het gewoon een beetje beter krijgen, er moeten 'problemen' worden opgelost'. De dominante ideologie van de middenklasse is immers altijd géén ideologie. Er bestaan voor de middenklasse geen klassen, geen ideologieën, maar alleen issues, problemen die moeten worden opgelost en situaties die nog wat moeten worden verbeterd.
De middenklasse ziet geen elite (de middenklasse heeft een 'open dak', aldus Pels), denkt dus dat iedereen krijgt wat hij verdient en dat door hard werken, en ziet niet dat er groeperingen zijn die fortuinen binnenharken zonder daar (navenant) voor te werken. Maar ze heeft vooral geen flauw idee hoe de 'onderste' tientallen procenten van deze maatschappij leven: de mensen die elke dag om zes uur op hun werk zijn. 'We' zijn tegenwoordig allemaal zo 'rijk', heet het dan. Wel, brave middenklasser, probeer je maar eens voor te stellen hoe je gezin zou moeten rondkomen van 2000 euro in de maand.

In een tweepartijenstelsel als in Amerika (en tegenwoordig ook Engeland) kan de 'liberale' middenklasse de 'arbeiders' uitsluiten van de politiek door de progressieve partij (in de VS de Democraten) te domineren. Dan heeft de onderste helft van de samenleving niets te kiezen en blijft dus thuis. In ons systeem van evenredige vertegenwoordiging gaat dat niet op: vandaar de uittocht vanuit de PvdA naar de SP, die in elk geval unverfroren de belangen van de onderkant voorop stelt.

Als het nog wat moet worden met de PvdA, is een actuele sociaal-democratische visie nodig, die belangen van arbeiders en middengroepen aan elkaar verbindt, in een perspectief op bestaanszekerheid, bijvoorbeeld, door middel van degelijke, langdurige bescherming tegen ongemakken als ziekte en werkloosheid. Maar ook met een onderwijsstelsel waarin niet typische middenklasse-waarden als compententies en communicatie, maar gewoon (vak-)kennis en inhoud centraal staan.

Europa tegen 'racisme'

Merkwaardig bericht: de EU gaat waarschijnlijk morgen (19/4) in een vergadering van de Ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken een 'gemeenschappelijke anti-racisme wet' aannemen. Doel:

"The latest draft – cited by the Reuters news agency - foresees an EU-wide jail sentence of at least one to three years for "publicly inciting to violence or hatred, directed against a group of persons or a member of such a group defined by reference to race, colour, religion, descent or national or ethnic origin." "

Ook worden holocaust-ontkenning en dergelijke strafbaar. Er zijn echter grenzen. De woordkeuze is zodanig

"...carefully chosen to only include denial of the Holocaust during the second world war, as well as the genocide in Rwanda in 1994, but would not criminalise denying mass killings of Armenians during the Ottoman empire in 1915, something that Turkey strongly opposes labelling as genocide. "

Drie gedachten komen in me op.

Ten eerste is het merkwaardig dat er over deze richtlijn al zes jaar 'heated political debate' aan de gang zou zijn, terwijl niemand daar iets van gemerkt heeft. Is hier in de Tweede Kamer over gesproken? Zijn er al kamervragen gesteld?

Ten tweede zou de EU zich buiten het strafrecht houden, dacht ik. Kunnen we zelf wel af.

Maar ten derde, en vooral, ruik ik hier een geur van correctheid. Te verwachten is dat deze mooie regeling wel ingezet zal worden tegen cartoonisten die spotprentjes van de profeet tekenen of tegen degenen die waarschuwen voor islamisering, of ijveren voor een enkel paspoort voor bewindspersonen. Hij zal niet worden gebruikt tegen opiniemakers die haat zaaien tegen aanhangers van westerse of seculiere levensbeschouwingen - bijvoorbeeld door hen te associëren met de NSB of de Waffen SS - of tegen diegenen die vanuit culturele of godsdienstige achtergronden discrimineren tegen homosexuelen of joden.

Topinkomens

Pieter Hilhorst vraagt zich vandaag in zijn Volkskrant-column af wie er eigenlijk slechter wordt van topinkomens. Door de zelfverrijking aan de top staan de werknemers ook sterker met hun looneisen, de beloning van commissarissen stijgt mee met die van de bestuurders, de consument merkt er weinig van en de aandeelhouders vinden het blijkbaar alleen maar prachtig. En horen we iemand klagen over de plotselinge rijkdom van de TomTom-uitvinders?

Het gaat hier niet om wie er beter of slechter van wordt, maar om de legitimiteit van de maatschappelijke ordening. De aardigheid van het zuivere kapitalisme is dat geld verdienen met goed ondernemen eigenlijk niet meer ter discussie staat. Wie door risicodragend te ondernemen iets moois tot stand weet te brengen - Bill Gates, Joop van den Ende, de mensen van Google, de makers van TomTom - en daarmee steenrijk wordt, wordt bewonderd, niet verguisd. Hoe vernuftig ook, Bill en Joop hadden ook in de goot kunnen eindigen. Succes is een kwestie van visie, innovatie en flink wat geluk.

Dat zijn niet de topinkomens die ter discussie staan. Het zijn ook geen inkomens, maar vermogens.

Legitiem zijn ook succesvolle artiesten en rijke sportmensen. Dit is een categorie die in de bouw ZZP'ers worden genoemd: zelfstandigen zonder personeel. Dat wil zeggen individuen met een uniek talent, die dat meestal tijdelijk te gelde maken. Robben kan morgen overhoopt worden geschopt, Borsato kan zijn stem verliezen of zijn relatie met het publiek, en dat is het gebeurd met de geldstroom. Ook hier gaat het om risicodragende ondernemers.

De echte maatschappelijke irritatie met zogeheten topinkomens richt zich op functionarissen die geen uitzonderlijke kwaliteiten ten toon spreiden, en dat vooral doen in risicoloze omstandigheden. Het gaat hier om een recent fenomeen. Cor Boonstra kreeg in de jaren '80 bij Sara Lee/Douwe Egberts - als zovelen - wat aandelenopties vanuit de gedachte dat dat de betrokkenheid bij de onderneming zou bevorderen. Met de fenomenale koersstijgingen op de beurzen - alle koersen op alle beurzen, niet alleen die van Sara Lee - werden dat soort optiepakketten vermogens waard. Na een periode weinig succesvol Philips-leiderschap er achteraan bevond Boonstra zich in de Quote-500. Tegen dat soort rijkdom richt zich de maatschappelijke weerstand: nagenoeg naamloze functionarissen die zonder ooit enig persoonlijk risico te hebben gelopen uitzonderlijke vermogens vergaren. Over het algemeen wordt zelfs de ontslagvergoeding al bij het aantreden geregeld. Het is in het kapitalisme een volstrekt nieuw fenomeen, dat strijdig is met de 'van krantjongen tot miljonair'-romantiek die de rijkdom van echte ondernemers, van artiesten of van voetballers legitiem maakt.

De opkomst van de klasse van 'zakkenvullers' loopt parallel aan de opkomst van het aandeelhouderskapitalisme, op twee manieren.
De eerste is dat de koersstijgingen van aandelen van beursgenoteerde bedrijven bij gebrek aan breder inzicht worden toegeschreven aan de individuele kwaliteiten van de topmannen (zelden -vrouwen). Als de resultaten van een bedrijf toenemen zijn de aandeelhouders, en de leiders van dat bedrijf zelf overigens ook, sterk geneigd het succes van de onderneming aan de leiding toe te schrijven, ook al stijgen de resultaten van bijna alle andere bedrijven net zo sterk. Succes wordt geprojecteerd op de leider, niet op de onderneming. Akzo(-Nobel) was jarenlang een dijk van een bedrijf, en dus is de toevallige passant Wijers een geweldige CEO. Bennink van Numico doet gewoon wat zijn voorganger had moeten doen, namelijk veel babyvoeding verkopen, en omdat het bedrijf daarmee weer uit het slop kwam vangt hij namens de dankbare aandeelhouders 18 miljoen euro per jaar.
Private equity heeft aan de topbeloningen een tweede, revolutionaire draai gegeven. Dan dient de topbeloning om de bestuurder los te zingen van het belang van de onderneming zelf, zodat hij de kant van het snelle geld kiest ten koste van het bedrijf dat hij bestuurt. van der Zwan heeft mooi laten zien hoe dat bij PCM in zijn werk ging. We zien om ons heen hoe de virtuele, financiële sector voor korte termijn mega-redementen de 'real economy' van de 'bricks and mortar'-bedrijven kannibaliseert. Het financieel gestuurde kapitalisme vreet zijn eigen kippen die de gouden eieren leggen op.

De meeste topbestuurders met topinkomens zijn niet meer dan óf veredelde boekhouders waarvoor honderden alternatieven beschikbaar zijn, óf charlatans - zoals aan de Stegge bij PCM - die voor hun meesters snel veel geld uit een onderneming moeten persen en daarvoor riant worden beloond.

Burgers voelen haarfijn het verschil aan tussen het succes van de innovatieve ondernemer enerzijds, en de zelfverrijkende boekhouders en de loopjongens van de sprinkhanen anderzijds. En is daar niks aan te doen? Natuurlijk wel. Er is een wettelijk minimumloon. Net zo goed is er ruimte voor een wettelijk maximumloon.

Obama rukt op

In de Verenigde Staten zijn diverse aspirant-presidenten zich al geruime tijd aan het positioneren voor de verkiezingen van november 2008. Aan de Democratische kant heeft de zwarte senator Barack Obama zich met 30% bijna langszij Hillary Clinton (32%) gemanoevreerd. John Edwards ligt royaal achter met 16%. De rest doet feitelijk al niet meer terzake. Obama heeft van alle kandidaten, inclusief de Republikeinen, de hoogste favorable ratings, met 59%. Obama is vooral populair bij mannelijke Democraten onder de veertig, en Clinton bij vrouwen van boven die leeftijd. Bovendien heeft Clinton behalve enthousiaste supporters ook veel verstokte tegenstanders. Obama lijkt daarom een wat meer onbeschreven blad, waarop naar verandering hunkerende kiezers hun behoefte aan een boodschap van hoop en perspectief kunnen projecteren. Hij heeft, kortom, meer groeipotentieel dan Clinton - over haar heeft iedereen zijn mening al gevormd.

Aan de Republikeinse kant ligt ex-burgemeester van New York en held van 9/11 Rudy Giuliani aan kop, terwijl hij nog niet eens zijn kandidatuur heeft gesteld. Hij zakt al wel terug, maar dat geldt ook voor senator John McCain, die al aan diverse campagnes meedeed maar steeds op het cruciale moment de mist in ging. Daarna volgen nog senator Thompson van Tennessee, en Romney van Utah. De laatste was opvallend succesvol in het ophalen van geld, maar ik zie in een land waarin een katholieke president (JFK) al een uitzondering was, een mormoon nog geen president worden.

Er is nog een lange weg te gaan, dat wil zeggen een hele serie voorverkiezingen, maar als het uitdraait op een strijd tussen Obama en Guliani is er in elk geval iets te kiezen. De Democraten hebben de laatste twee keer volstrekt kleurloze mannen zonder eigenschappen het veld in gestuurd - Gore en Kerry - maar met Obama hebben ze een symbool van vernieuwing en hoop in huis dat doet denken aan de Kennedy's van de jaren zestig. Tegenover de voormalige crime-fighter Giuliani zou dat een interessante tegenstelling van progressiviteit versus recht-en-orde opleveren.

De visie van Wouter Bos

De Partij van de Arbeid heeft, zegt Bos in zijn Volkskrant-artikel, stevig geïnvesteerd in 'bouwblokken' die actuele maatschappelijke problemen moeten oplossen. Dat zijn:

"Een vernieuwde constructief-kritische visie op Europa."

Waar bestaat die dan uit, en waar vinden we die? Niks van gemerkt. Mogen we binnenkort weer zelf beslissen over de lengte van onze binnenlandse ladders, de smaak van onze binnenlandse gehaktballen, de kwaliteit van onze binnenlandse lucht en de bescherming van onze binnenlandse natuur? Blijven onze vetorechten gehandhaafd?

"Een stevig verhaal over integratie waarbij we hoge eisen stellen aan migranten, maar ook aan de ontvangende samenleving."

Is dat misschien het verhaal van de PvdA-minister voor integratie, die de aanhangers van seculariteit wegzet met de suggestie dat ze moslims als tweederangs burgers beschouwen? Of het verhaal van de PvdA-staatssecretaris voor asielzaken die stelt dat diezelfde seculieren vinden dat een miljoen mensen met dubbele paspoorten niet te vertrouwen zijn?

"Een visie op de verzorgingsstaat, waarbij nadrukkelijk naar Scandinavische voorbeelden wordt gekeken en fors wordt gedecentraliseerd."

Werkelijk? Heeft de PvdA in de campagne gepleit voor het Deense voorbeeld van een soepele ontslagregeling in combinatie met een degelijke werkeloosheidsuitkering? Of voor het Zweedse systeem waarin de gezondheidszorg wordt gefinancierd met gemeentelijke belastingen?

"Een herinrichting van de publieke sector, waarbij maatwerk en kwaliteit leidend zijn in plaats van bureaucratische gelijkheid."

Geen idee waar dat over gaat. Dat geldt ook voor het grootste deel van:

"Een eigen verhaal over normen en waarden, waarin de Aboutalebiaanse versie van respect centraal staat en waarin onderkend wordt dat er grote groepen burgers in ons land zijn die baat hebben bij een gezonde portie paternalisme omdat ze anders niet meekomen."

Ik ben erg benieuwd naar de Aboutalebiaanse versie van respect. Maar een beetje paternalisme kan geen kwaad, en dat is de PvdA over het algemeen wel toevertrouwd. Bij Aboutaleb, of bij Marcouch, is in elk geval geen plek voor multiculturalisme als excuus voor Cohenniaanse lamlendigheid. Misschien is de PvdA bij de volgende verkiezingen nog het best gediend bij een doortastende Marokkaan als lijsttrekker.

Bos heeft vier jaar oppositie gehad om van zijn bouwblokken een Deens Lego-huis te stapelen. Af en toe liet hij een proefballonetje op waar een ideetje aan hing, maar toen de verkiezingen aanstaande waren vernamen we van die ideetjes niets meer. Behalve het heilloze AOW-voorstel bestond de campagne uit een pijnlijke leegte. Direct na de formatie bleken bij de PvdA bovendien de multiculturalistische blinde vlekken dermate groot, dat Wilders in de paspoortencrisis in zijn eentje de veelgeprezen geest van Beetsterzwaag kon wegblazen.

Bos denkt dat de PvdA bestaat bij de gratie van de spagaten tussen doctorandussen en arbeiders, autochtonen en allochtonen, liberalen en socialisten. Die spagaat is er lang niet meer. In werkelijkheid wordt de partij gedomineerd door liberale doctorandussen die ten onrechte menen dat ze het allochtonen naar de zin maken, en ondertussen autochtone socialistische arbeiders en academici en alles wat daar tussen in zit het bos in hebben gejaagd.

Een sociaal-liberale traditie in de PvdA?

Wouter Bos zegt, in het Volkskrant-artikel waarin hij de geest van leiderschapscrisis weer in de fles probeert te stoppen, dat het juist de bedoeling van de Partij van de Arbeid was in een soort permanente spagaat te verkeren:

"Met het samengaan van bijvoorbeeld de Vrijzinnig Democraten en de SDAP werd gekozen voor een brede volkspartij waarin zowel progressieve intellectuelen als lager opgeleiden hun plek konden krijgen, zowel sociaal-liberalen als meer klassieke socialisten. Het hele idee van die brede volkspartij was immers dat je alleen met zo’n breed draagvlak solidariteit en emancipatie kunt organiseren."

Ik heb er een kloek standaardwerk nog eens op nageslagen (dat is dr. H. de Vos, Geschiedenis van het socialisme in Nederland, deel I en II, 1976), maar het valt reuze mee met die sociaal-liberale traditie. De Vrijzinnig Democratische Bond (een soort voorloper van D66) trad weliswaar direct na de oorlog toe tot de nieuwe PvdA, maar toen de laatste toch een links SDAP-karakter bleek te hebben (met Vorrink en Banning op belangrijke posities) vertrokken de meeste vrijzinnigen onder leiding van mr. P.J. Oud per kerende post naar de VVD. Oud was politiek leider van de VVD van 1948 tot 1963 en wordt nog steeds graag geciteerd door H. Wiegel.

Diezelfde Oud gaf treffend de verhouding tussen socialisme en liberalisme weer, toen hij over eventuele coalitievorming van liberalen met de Partij van de Arbeid zei:

'Normale mensen werken toch ook niet samen met alcoholisten aan alcoholbestrijding?'.

Naar mijn bescheiden mening is in het na-oorlogse 'democratisch socialisme' van de PvdA geen liberaal te vinden.

Het huidige sociaal-liberalisme in de PvdA, waarvan Bos een exponent is, is meer een uitvloeisel van de ideologieloze jaren '90, toen wel erg veel mensen, tot Femke Halsema aan toe, zich als liberaal gingen afficheren. In feite was of is er, ook in de PvdA, sprake van neo-liberalisme, waarin alle heil wordt verwacht van maximale marktwerking op alle gebied, met minimale inmenging van de gemeenschap.

Waar zijn de leerlingen?

Leraren klagen over Plasterk, die zich afvroeg of het met die twaalf weken vakanties niet wat minder kan. De leraren moeten meer verdienen, ze hebben het moeilijk, er zijn te veel managers - zal allemaal best, maar gaat onderwijs eigenlijk niet vooral om de leerlingen, en de studenten?

Waarom moet een leerling zich in het voortgezet onderwijs drie-kwart jaar over de kop werken, en vervolgens zien twaalf weken vakantie door te komen? Na een week logeren bij tante, een week op één of ander kamp en twee weken vakantie met paps en mams blijven er nog steeds acht weken MTV over. Twee of drie is ook wel genoeg.

De core business van het onderwijs is niet het welbevinden van de docent, maar het leren van de leerling. De alledaagse praktijk van het onderwijs is daaraan vaak tegengesteld. Als de regel is 'niet meer dan één proefwerk per dag' wordt daar creatief mee omgegaan: noem het een toets, werkstuk, boekpromo of geef een schriftelijke overhoring over een heel hoofdstuk, en zo komt de leerling toch aan vier proefwerken op één dag. En zo scoort de docent zijn cijfers. Veel scholen sluiten hun jaar af met een proefwerkweek: tien stuks in vijf dagen. Lijkt op een examen, maar dan zonder de twee weken voorbereidingstijd die bij zo'n examen hoort. Dat kost de docent namelijk lesuren, en dus vakantie, en dan maar geen voorbereiding.

De leraar als professional is mooi, van mij mogen ze wat meer verdienen, maar het gaat om de leerling en de student. Dus, Plasterk, laat je oren niet hangen naar de docenten en hun vakbondsbonsjes maar hou vooral het onderwijs in beeld. Praat daar ook eens met ouders over, bijvoorbeeld.

De vleugels van Bos

Het ganse vaderland is in afwachting van het artikel van Wouter Bos waarin hij zijn critici lik op stuk geeft. In elk geval heeft hij iets geleerd van zijn mislukte campagne: hij kijkt deze keer niet mistroostig in de camera en zegt 'Jan Pronk, zo gaan we toch niet met elkaar om', maar mept lekker terug. Bos:

"Hij gelooft niet in een keuze tussen de sociaal-liberale en linkse, ‘klassieke’ vleugel van zijn partij. ‘Ik geloof nog altijd dat het de unieke kracht is van de PvdA beide groepen aan zich te kunnen binden.’ "

In werkelijkheid heeft de PvdA of haar voorganger tot de jaren negentig nooit een sociaal-liberale vleugel gehad. Bij de Doorbraak direct na de oorlog werd even een poging gedaan de 'vrijzinnig-democraten' bij de nieuwe Partij van de Arbeid in te lijven, maar het merendeel vertrok al weer heel snel naar de ook al kersverse VVD.

De vleugels van de sociaal-democratie waren heel ruwweg de linkse, die uiteindelijk alleen heil zag in volbloed socialisme waarin de productiemiddelen aan het volk zouden toebehoren, en de gematigden die op enigerlei wijze mogelijkheden zagen van overheidswege de kapitalistische economie zo te beheersen dat de grootste euvels - werkloosheid, ziekte, arbeidsongeschiktheid, oude dag - beheersbaar werden gemaakt. De conjunctuurpolitiek van Keynes in de jaren '30 (in laagconjuctuur overheidsbestedingen opvoeren om de economie aan te jagen, in hoogconjunctuur afremmen), de planmatigheid van Tinbergen van na de oorlog, en de staat als 'countervailing power' tegen de uitwassen van het kapitalisme, van Galbraith in de jaren '50 en '60, waren belangrijke wapens in de handen van de 'reformisten'.

Een 'sociaal-liberale' stroming, die markt en kapitaal ongebreideld zijn gang wilde laten gaan is historisch afwezig in de linkse beweging. Zo'n benadering komt er voor socialisten immers op neer dat het beest wordt getemd door hem zijn gang te laten gaan. Wat dat betreft zijn Bos en zijn grote voorbeeld Blair nieuwe fenomenen, en is de suggestie dat de PvdA op unieke wijze de linkse en sociaal-liberale vleugels bij elkaar houdt dus onzin. De sociaal-liberalen hebben begin jaren negentig hun ideologische veren afgeschud, en de macht in de partij overgenomen door om te beginnen de partijdemocratie af te schaffen. (Zie ook hier voor een wat langere analyse). Waarna de ontevreden linkse achterban overliep naar de SP.

Bovendien was er onder de achterban de nodige frustratie over het multiculturalisme van de PvdA-elite, en op dat punt is er ook nog eens geen onderscheid tussen oud-links (Marcel van Dam, Jan Pronk, Duivesteijn) en schuldbewuste, sociaal-liberale middenklassers als Dijsselbloem. De PvdA zou nog met enige moeite wat kunnen opschuiven in oud- of populistisch-linkse richting (Jan Schaefer-types), maar er is geen aanstormend politiek talent te bekennen die een behoorlijk mono-culturalistisch vertoog weet te houden.

Hoe voorzichtig, dan wel halfzacht, het standpunt van Marijnissen over de dubbele nationaliteit ook moge zijn, zijn achterban begreep en begrijpt donders goed dat de SP-leiding weinig opheeft met migranten die niet voor hun nieuwe vaderland willen kiezen.

Daarmee zit Bos en zijn partij in een onmogelijke positie. Oud-links sterft vanzelf uit, wat met Schaefer-populisme zou kunnen worden bereikt doet Marijnissen altijd beter, monoculturalisme en secularisme zijn binnen de PvdA non-existent en de vier jaar die Bos had om een behoorlijk alternatief neer te zetten - een moderne vorm van de verzorgingsstaat en een seculiere visie op samenleving en integratie - zijn voorbij.

Verdaas gedeputeerde in Gelderland

Even wat follow-up: onconventioneel planoloog Co Verdaas, ex-PvdA-kamerlid en bekend van de crisis in de planologie wordt gedeputeerde in Gelderland. Eigenlijk wilde Zwollenaar Verdaas liever naar Overijssel, maar daar heeft ex-CDA-kamerlid Theo Rietkerk de ruimtelijke ordening al zeer voortvarend ter hand genomen.

Dierenpartij in verwarring

De lijstduwers van de dierenpartij komen in opstand tegen fundamentalisme: Maarten 't Hart liet het eerste salvo los, Rudy Kousbroek volgde, en Wim de Bie lijkt ook al niet helemaal tevreden:

"Maar kan een Zevendedagsadventiste opkomen voor de belangen van dieren die een andere religieuze overtuiging aanhangen dan de hare? Krijgen bijvoorbeeld Katholieke dieren een evenredige aandacht van de Partij als de niet-gelovige dieren (die een overgrote meerderheid vormen in het dierenrijk)? (...)

En zijn de belangen van de homoseksuele dieren in goede handen? Ten onrechte is nog weinig aandacht besteed aan de opvattingen die Zevendagsadventisten erop nahouden met betrekking tot homoseksualiteit.
Dit is een citaat uit hun geloofsbrieven:

'Sexual practices which are contrary to God's expressed will are adultery and premarital sex, as well as obsessive sexual behavior. Sexual abuse of spouses, sexual abuse of children, incest, homosexual practices (gay and lesbian), and bestiality are among the obvious perversions of God's original plan.'

Homoseksualiteit is verboden en wordt gelijkgesteld aan incest en seksueel misbruik van kinderen."

Je zou denken dat bestiality voor een dierenpartij juist een aanbeveling is. Het blijft ingewikkeld.

Eén en ander wordt aandachtig gevolgd door Meat & Meal, dat een voorliefde heeft voor mals vlees en dus een speciaal dossier over Thieme bijhoudt.

Albayrak's droom

Wie pleit voor een enkel paspoort, zei Albayrak vanavond bij P&W, zegt eigenlijk dat die miljoen mensen met een dubbel paspoort niet deugen, niet te vertrouwen zijn. 'Dat is nogal wat.'

Wie de Dutch Dream - zoals ze het noemde - waarmaakt, en het als tweede generatie migrant tot staatssecretaris schopt, en toch denkt dat de voorstanders van een enkele nationaliteit vinden dat een miljoen mensen niet deugen , dat is pas wat. Ze staat daarmee niet alleen, een heel gezelschap geeft er met haar bij voortduring blijk van niet te willen lezen en luisteren, maar het blijft een fenomenale belediging.

Het ging bij de dubbele nationaliteit voor bewindspersonen simpelweg om het voorkomen van de schijn van strijdige belangen. Dat de wet een dubbel paspoort in dit geval niet verbiedt, is geen argument. De wet verbiedt ook niet dat een ambassadeur van het jenevergenootschap minister wordt. Dat verbod is geregeld in de lijst van beletselen, in 2002 nog ge-update in een brief van Balkenende. Dat de nationaliteit van een vreemde mogendheid niet als beletsel in die lijst voorkomt heeft op zijn best als achtergrond dat niemand ooit op het idee gekomen is dat het verschijnsel van een bewindspersoon met een buitenlands paspoort zich voor zou kunnen doen. Staatssecretaris Gabor ontdeed zich in de jaren zeventig direct, stilzwijgend en vanzelfsprekend van zijn Hongaarse nationaliteit.

Opmerkelijk was toch dat, na twee maanden discussie, Albayrak niet aannemelijk kon maken waarom dat Turkse paspoort nou zo belangrijk was dat twee-derde van haar Nederlandse landgenoten tegen de schenen moest worden geschopt. 'Ik blijf een Turkse Nederlander, met of zonder Turks paspoort, ik ben Turks opgevoed.' Dat staat helemaal niet ter discussie, zei Pauw, dat blijft ook wel zonder paspoort, en daarop keek ze toch even verbaasd. De paradox bleef: het is maar een papiertje, maar toch ook weer zo'n belangrijk papiertje dat de schade aan de legitimiteit van haar bewindspersoonschap die het papiertje met zich meebracht op voorhand werd ingecalculeerd. Ze had immers, zei ze, wel verwacht dat er gedoe zou ontstaan.

Dat, ook in het licht van de terechte, rigoreuze beletselen die voor bewindspersonen gelden de nationaliteit van een ander land gewoon echt niet kan lijkt me evident. Er is in de hele discussie nog helemaal niemand geweest die ook maar geprobeerd heeft uit te leggen waarom je als bewindspersoon geen bedrijf mag leiden, maar wel onderdaan mag zijn van een buitenlandse rechtsorde. Dat valt ook niet uit te leggen.

Daarnaast is er bovendien echt iets te zeggen voor een aspect van het halfzachte standpunt van Rutte en Marijnissen: de voorbeeldfunctie. Er is duidelijk een heel groot probleem met de verhouding van belangrijke delen van de Turkse en Marokkaanse gemeenschappen tot Nederland en de westerse cultuur. Juist om een overgang te bevorderen van 'Turken/Marokkanen in Nederland' naar 'Nederlanders van Turkse/Marokkaanse afkomst' zou het openlijk afleggen van de vreemde nationaliteit door succesvolle migrantenkinderen als Albayrak en Aboutaleb een belangrijk signaal zijn geweest.

Ella

De stilte van afgelopen paaszaterdag (7/4) werd schril verbroken door een verbijsterend interview met de nieuwe Minister van Integratie in de Volkskrant. Over de dubbele nationaliteit:

"Ik heb mij be-hoor-lijk ongemakkelijk gevoeld onder dat debat. De dubbele nationaliteit staat evenals de boerka symbool voor een onderliggende vraag die niet hardop wordt gesteld: willen wij mensen met een islamitische achtergrond accepteren als gelijkwaardige burgers van Nederland.
De debatten over de dubbele nationaliteit en het boerkaverbod appelleren heel erg aan angstgevoelens bij mensen die de islam zien als een monolitisch blok, die de islam gelijkstellen aan fundamentalisme en terrorisme, die vrezen voor de islamisering van de Nederlandse samenleving."

Daar sta je dan als seculier, vrijzinnig mens die meent dat het wel zo handig is dat een bewindspersoon vrij is van de schijn van conflicterende belangen, of die nou voortvloeien uit het ambassadeurschap van het jenevergenootschap - zoals bij voormalig minister Remkes - of uit het staatsburgerschap van een vreemde mogendheid. Of als eenzaam strijder voor een samenleving van vrije en gelijkwaardige mensen die tenminste evenveel (en eigenlijk heel wat meer) aanstoot neemt aan een wezen onder een zak met tralies als aan een vent die niets draagt behalve een opengeslagen regenjas.

Mevrouw Vogelaar ging nog even door:

"Ik ben de afgelopen jaren zeer regelmatig aangesproken door mensen van allochtone afkomst die vertelden dat zij zich voor het eerst van hun leven niet meer op hun gemak voelden in Nederland. Terwijl zij hier al twintig jaar woonden, of periodes van die orde. Ik heb het dan niet over de minsten, maar over mensen die een maatschappelijke positie innemen. Ik vind dat schokkend en ik heb mij daarover geschaamd."

Zelf, mevrouw de Minister, voel ik mij als mens van autochtone, althans Friese afkomst, de laatste tijd ook helemaal niet op mijn gemak in dit land. Ik vind dat ook schokkend. Dat komt niet door de islamitische medemens, maar door de politieke klasse die niet bereid is seculiere, westerse waarden - zoals de vrijheid van meningsuiting, de sexuele emancipatie en het taboe op geweld - te verdedigen. Dat komt, kortom, door mensen zoals U.

Onze nieuwe minister van integratie heeft alles vanaf het Multiculturele Drama van Paul Scheffer en wat daarna kwam - Fortuyn, van Gogh - gemist. Niet geluisterd, genegeerd. Ik zou er genuanceerd en analytisch over kunnen doen, een verhaal kunnen opzetten over hoe de Partij van de Arbeid de boot heeft gemist en helemaal niets begrijpt van wat er in de samenleving aan de hand is, daarom dit soort mensen tot minister benoemt en dus tot de ondergang gedoemd is, maar eigenlijk vind ik gewoon dit: Ella Vogelaar, fuck you!

Vandaag

Weekendje weg

Grotere landen invloedrijker in grotere EU (daarom EU-grondwet nodig, maar wel een heel andere)

Arib's advieswerk (dubbel perspectief: perfect geïntegreerd of ex-pat?)

Meindert Fennema over Wilders (er is sprake van demonisering en karaktermoord)

Kloof (burgers vertrouwen de politiek niet, en willen referendum)

Marijnissen bezweert zijn paspoortcrisis (extra dikke plus blijft staan, op naar de volgende stap)

Marijnissen is er uit! (3) (maar van Bommel durft het niet helemaal uit te leggen)

SP en Anton Constandse over integratie (1983) (profetische blasts from the past)

Marijnissen is er uit! (2) ('verheldert' uitspraak, maar verandert niet van standpunt)

Marijnissen is er uit! (nieuw standpunt over nationaliteit isoleert de PvdA verder)

PvdA tussen wal en schip (op zoek naar nieuw perspectief, maar is dat er wel?)

Weekendje weg

Tot dinsdag! Vrolijk Pasen.

Grote landen invloedrijker in grotere EU

Door de uitbreiding van de EU hebben de grote landen - Frankrijk, Duitsland en Engeland - meer invloed gekregen. Voorafgaand aan de topconferentie wordt er meer genetwerkt en bilateraal overleg gevoerd. Aldus de Zweedse onderzoeker Tallberg. En met een min of meer vaste EU-president, zoals de ontwerp-grondwet voorstelt, zou dat effect nog worden versterkt.

Sommige kleine landen kunnen op specifieke issues verrassend veel bereiken, bijvoorbeeld Zweden op milieugebied, maar Nederland zit niet bij het rijtje dat Tallberg op dit punt noemt.

Niet alleen neemt de Nederlandse invloed dus automatisch af door de uitbreiding, bovendien nog eens door de toegenomen rol van grote landen. Daarbij komt dat grote landen zoveel invloed hebben, op de Europese Commissie bijvoorbeeld (herbenoemingen van commissarissen!), dat ze zich geen ongewenste ontwikkelingen laten opleggen. Ooit gehoord van een Franse Autoroute of een TGV-spoorlijn die niet door kon gaan vanwege een zeggekorfslak of de fijnstofrichtlijn? In Nederland kan een boer op een kilometer afstand van een Habitatrichtlijngebied nog geen kippehok uitbreiden zonder een natuurtoets van tienduizend euro.

Juist om de nationale democratie in kleine landen te beschermen is een EU-grondwet nodig die helder omschrijft welke (minimale, uitsluitend echt grensoverschrijdende) zaken onder Europa vallen, hoe een constitutioneel hof daarop toe ziet en dat bij de geringste twijfel kiest voor de lidstaat, en hoe voor de resterende taken een solide Europese trias politica wordt opgetuigd die het huidige recht van de sterkste vervangt. Dat is een grondwet die het tegenovergestelde beoogt als het ontwerp van 2005.

Arib's advieswerk

In een groot artikel (NRC, 31/3) komen Marokkaanse Nederlanders aan het woord die Khadija Arib's lidmaatschap van een werkgroep die de Marokkaanse koning moet gaan adviseren geen goed idee vinden:

"Tot dusver hebben critici van Marokkaanse herkomst zich stil gehouden om „de populist” Wilders niet in de kaart te spelen. Het neemt niet weg dat zij hem „helaas” gelijk moeten geven. „Ik wil Wilders niet de munitie aanreiken om iemand in de Kamer af te slachten, laat staan Khadija Arib, maar rationeel heeft hij gelijk”, zegt Mohamed Majdoubi, raadslid van GroenLinks in het Amsterdamse stadsdeel Osdorp. „Arib moet kiezen, vind ik.” Mustapha Mejjati, voorzitter van de Nederlandse afdeling van de wereldwijde organisatie Amome van Marokkanen in het buitenland, denkt er nauwelijks anders over. „Ik ben het nooit met Wilders eens, maar wat dit betreft heeft hij een punt. Een Nederlands parlementariër moet zich niet met dit soort werk inlaten.” Mejjati, SP-stemmer, vindt dat Arib Marokkanen in Nederland schade toebrengt. „Nu is het vertrouwen van Nederlanders in Marokkanen helemaal weg.” "

Eerder was al bekend geworden dat Marokkaanse Belgen juist hadden geweigerd in die werkgroep te gaan zitten. Arib zelf vindt het maar afgunst.

Toen de eerste berichten over Arib's 'advieswerk' verschenen, kondigde Tichelaar een 'onderzoek' aan. Er zouden zelfs Arabische teksten voor worden vertaald. Jammer genoeg is van dat onderzoek nimmer meer vernomen. Woordvoerder Dijsselbloem meldde in het debatje over Arib dat de Nederlandse ambassade in Rabat had bevestigd dat haar werkgroep adviseerde over de democratisering van Marokko, en dat was het dan.

Echter:

"It also aims to establish a rigorous diagnosis of the reality about Moroccan migration so that the composition of the future Council, its mission and operating mode could be tuned to the complex nature and dynamics of today’s migratory phenomena and could meet two strategic aims: first to defend the interests of Moroccan communities resident abroad and second increase their contribution to the democratic development of the country."

De democratische ontwikkeling staat er in, zeker, maar het gaat, first, om het behartigen van belangen van Marokkaanse gemeenschappen in het buitenland. Let wel: het gaat niet om het onderhouden van culturele, wellicht nostalgisch getinte, relaties met gemeenschappen van Marokkaanse afkomst, die nu tot volwaardige staatsburgers van Europese landen zijn geïntegreerd. Het gaat om het behartigen van belangen van de onderdanen des konings in kwestie die thans in het buitenland verblijven. Om ex-pats. Kwestie van perspectief. Dubbel perspectief, dubbel paspoort. Dubbele pet, dan wel dubbele hoofddoek.

Migratie is een zaak van afkomst, afscheid, geweest, herinnering, erfgoed, en dan vooruit kijken. Dat is integratie. Ondubbelzinnig Nederlanderschap.

In haar blinde afkeer van Wilders heeft de PvdA er van af gezien een grondige en nuchtere analyse te maken van de activiteiten van Arib, en van haar positie. Nu weten we nog niet of we haar - de volksvertegenwoordiger - moeten zien als 'perfect geïntegreerd' of als ex-pat.

Meindert Fennema over Wilders

In de NRC van 31/1 een gesprek met Meindert Fennema, ex-CPN overigens, en hoogleraar politieke wetenschappen, over de vraag of Wilders net als Janmaat gedemoniseerd wordt. Fennema vindt van wel, en zegt over Wilders:

"Hij manoeuvreert zich inderdaad in een slachtofferrol. Maar vergeet niet dat hij permanent bewaakt wordt. Dat heeft effect. Met publieke personen die permanent bedreigd worden moet je compassie hebben. Terwijl het omgekeerde gebeurt. Wilders wordt tot belichaming van het kwaad gemaakt. Men is niet geïnteresseerd in het debat over de dubbele nationaliteit, maar in de agenda van Wilders. Men ziet Wilders als een slecht mens, ten diepste een racist. Alles wat hij zegt wordt in dat kader geïnterpreteerd. Het debat wordt in morele termen gegoten en daardoor gefrustreerd. Men probeert hem te isoleren. Iemand die zó racistisch is, verdient niet anders dan dat-ie geëlimineerd wordt. Dat is de boodschap. Dat is het demoniseren van de tegenstander. Je moet het vanuit zijn perspectief bekijken: wat hij allemaal over zich heen krijgt. Dan komt zon Pechtold vragen of zijn vrouw óók een dubbele nationaliteit heeft. Dat heeft niks met de zaak zelf te maken. Dat is karaktermoord. En Wilders legt daarna dus een verband tussen zijn veiligheid en de manier waarop het debat wordt gevoerd.

[Interviewer Jensma:] Moet je dan van de weeromstuit éxtra voorzichtig zijn als je met Wilders in debat wil?

Je moet alleen discussiëren op grond van wat hij zegt. Niet op grond van wat jij denkt dat er achter zou zitten. Op het moment dat je mensen buiten de beschaafde gemeenschap zet, is het debat niet meer mogelijk. Dan is er een begin van steniging. Eerst eliminatie uit het debat. Dat kan leiden tot fysieke eliminatie. Er zijn al twee politieke moorden geweest: beide daders hadden een draagvlak in de maatschappij."

Het hele gesprek hier, voor abonnees (en probeer het anders eens hier).

Kloof

Opmerkelijk onderzoekje van de Hond. De meerderheid van de kiezers van alle partijen vindt dat er een grote kloof gaapt tussen burgers en politiek , dat die kloof er bepaald niet smaller op wordt, en dat de kloof de schuld is van de politiek.

En bovendien, de meerderheid van kiezers van alle partijen behalve de ChristenUnie willen het referendum ingevoerd zien, en zien dit als een middel de kloof te dichten. De meerderheid van de kamerleden willen juist geen referendum.

Marijnissen bezweert zijn paspoortencrisis

Het verdient een dikke plus en vooral diep respect als mensen hun oorspronkelijke paspoort opgeven en echt voor Nederland kiezen, maar hij eist het niet, vráágt het niet eens, en er zijn soms ook heel praktische redenen om een dubbel paspoort aan te houden .... aldus Marijnissen gisteravond in NOVA. De ondertonen zijn duidelijk. En leuk werd het toen hij even uit zijn rol viel met 'het lijkt in deze discussie wel of het juist een plus is als je zoveel mogelijk paspoorten hebt'.
In elk geval was 62% van zijn achterban het met hem eens. Einde discussie. Proefballon geslaagd, op naar de volgende stap.

Marijnissen is er uit! (3)

Maar Harry van Bommel kwam er niet helemaal uit, bij P&W. Het opzeggen van de tweede nationaliteit hoeft niet, en het is helemaal vrijwillig, en het heeft niets met loyaliteit te maken, en wie het niet doet krijgt geen min; maar wie het wel doet krijgt een dikke plus. Want zei hij er zachtjes achteraan, daarmee zeg je iets.

Wat dan? Marijnissen in zijn "nadere toelichting":

"En als het iemand is met een voorbeeldfunctie, vind ik het een extra dikke ‘plus’ omdat het kan helpen de beeldvorming te verbeteren. Namelijk de beeldvorming en bevestiging dat zij - en met hen vele migranten- definitief gekozen hebben voor een toekomst in Nederland, niet meer en niet minder."

Niet alleen beeldvorming, ook bevestiging van de definitieve keuze voor een toekomst in Nederland. Wie niet kiest, kiest dus niet definitief voor Nederland.

Het geschutter van van Bommel laat wel zien dat de SP weinig vertrouwen heeft in het eigen standpunt en bang is geassocieerd te worden met Wilders. Dat is jammer: de woedeaanval van Tichelaar kwam voort uit de angst van de PvdA in een isolement te raken met haar onhoudbare standpunt over de dubbele nationaliteit voor bewindslieden. De SP had beter nu voluit door kunnen drukken dan alsnog te pogen de kool en de geit te sparen.

UPDATE. Volkskrant: Twee derde van de Nederlanders is het eens met SP-leider Jan Marijnissen dat het ‘een dikke extra plus’ zou zijn als de PvdA-staatssecretarissen Nebahat Albayrak en Achmed Aboutaleb hun oorspronkelijke nationaliteit zouden opgeven. Volgens een peiling van Maurice de Hond vindt bijna 90 procent van de kiezers van PVV, CDA en VVD dat. Bij de aanhang van zijn eigen SP is dat 62 procent en bij de kiezers van de PvdA 35 procent.

SP en Anton Constandse over integratie (1983)

Enkele lezers met historisch besef wijzen op de SP-brochure "Gastarbeid en Kapitaal" uit 1983, en de reactie daarop van de onvergetelijke vrijdenker en anarchist Anton Constandse. Het dossier bevindt zich hier.

De SP was destijds nog een bijzonder kleine beweging, met niet meer dan enkele raadzetels in Brabant, maar wel voldoende aanwezig in de volkswijken om te zien dat het met de gastarbeiders en de gezinshereniging die toen net op gang kwam helemaal niet goed ging, met name als het ging om Turken en Marokkanen, en dat het minderhedenbeleid volledig faalde.

Een paar citaten:

"Een zeer groot deel van hun manier van leven vloeit voort uit het islamitiese geloof. Islamieten vinden dat de kultuur een onderdeel is van hun geloof. En hun geloof schrijft nu eenmaal erg veel geboden en verboden voor die het dagelijks leven raken. In de landen van herkomst is alles ingesteld op de rituelen die met hun geloof samenhangen. De kombinatie van afkomst, zeden en gewoonten, én het grote verschil in kultuur en ontwikkeling, maken dat speciaal de gastarbeiders en hun gezinnen die uit islamitiese landen afkomstig zijn, weinig of hoegenaamd geen kontakt krijgen met Nederlandse arbeiders en hun gezinnen met wie zij samen werken en wonen.Alle mogelijke andragogen, zoals daar zijn maatschappelijk werkers, opbouwwerkers, buurt- en klubhuiswerkers, maar ook politici, juristen, antropologen, theologen - meestal in dienst van de talloze stichtingen die voor het welzijn van gastarbeiders zeggen te werken - doen alsmaar een beroep op die Nederlanders die op wat voor manier dan ook worden gekonfronteerd met de kultuur van hun buitenlandse buren en mede-arbeiders. Die mensen moeten volgens de meeste van die zich deskundig noemende hulpverleners, zich meer aanpassen bij de situatie die nu eenmaal ontstaan is. Zij moeten meer begrip tonen en sommigen, zoals ex-burgemeester André van der Louw, zeggen dat het feit dat er zoveel gastarbeiders in een wijk wonen, een verrijking is van de kultuur. Hij heeft er nooit bij verteld waaruit die verrijking dan wel mag bestaan. Dat kon hij ook niet vertellen, hij verdiende als burgemeester 220.000 gulden per jaar en woonde in een huis en een buurt waarin men nog nooit een gastarbeider heeft gezien."

"Wat de uitingsvormen van hun geloof in de praktijk betekenen, leert ons het verhaal van Nazim Ozturk. "Hij leeft de wetten van de Islam na. Nazim eet en drinkt niets tijdens de Ramadan (de vastenmaand waarin tussen zonsopgang en zonsondergang onthouding van spijs en drank is geboden). De laatste keer is hij daar ziek van geworden. Hij was te zeer verzwakt om zijn zware lichamelijke werk te verrichten. Nazim is havenarbeider in de Rotterdamse haven.''
Hoewel het hierboven geciteerde boekje verder geen kommentaar geeft, is het naar onze mening onverantwoordelijk voor een zó gelovige Turk werk te verrichten in de Rotterdamse haven. Tenslotte werkt hij daar niet alleen en met een verzwakt lichaam kan het ook levensgevaarlijk worden voor zijn medearbeiders.Verder vermeldt het boekje nog van Nazim dat``hij nooit zal wennen aan de Nederlandse kultuur. Vooral de vrijere positie van de vrouw in de Nederlandse samenleving is een doorn in zijn ogen. Zo'n vrije positie zal hij de vrouwen en meisjes in zijn familie nooit toestaan. Hij is hier voor hen strenger dan hij in Turkije zou zijn.
''Met dit laatste citaat zijn wij aangeland bij de kinderen van de gastarbeiders. Die hebben het in Nederland nog zwaarder dan hun ouders. Onderwijzend personeel vertelde ons dat het zeer moeilijk is op te boksen tegen de zeden en gewoonten welke de kinderen thuis voorgeschoteld krijgen.
Aan de ene kant vinden de ouders dat hun kinderen op school niet streng genoeg (lees hardhandig) worden behandeld, aan de andere kant trekken zij zich weinig aan van de adviezen die de leerkrachten geven, vooral met betrekking tot vervolgopleidingen na de lagere school.Dikwijls komt dat omdat men toch alsmaar speelt met de gedachte naar Turkije of Marokko terug te keren. En wat hun dochters aangaat, daar vinden velen van dat ze toch spoedig zullen moeten trouwen."

"De regering, gemeentebesturen en professionele hulpverleners hadden uiteindelijk maar één boodschap aan de Nederlandse samenleving: begrip, aanpassing aan de nieuwkomers en bij enig verweer van de autochtone bevolking gebruikten of schermden zij al heel snel met "diskriminatie''. "Diskriminatie'' is waarschijnlijk ook wel het enige Nederlandse woord dat bijna iedere buitenlander geleerd is. Of zij de betekenis ervan kennen, is voor ons onduidelijk gebleven. In ieder geval hebben zij dat woord zo dikwijls van alle mogelijke, misschien wel goedwillende, hulpverleners gehoord dat zij het te pas en te onpas zijn gaan gebruiken in alle voorkomende situaties."

Lees de hele brochure maar eens door. 1983!

De SP stelde dit voor:

"Zowel voor de buitenlanders, als voor de met hen wonende en werkende Nederlanders, is het van het grootste belang de ``vlees-noch-vis-situatie'' om te zetten in een toestand waarvan iedereen weet wie en wat hij is. En waarvan iedereen weet wat hem te wachten staat. En wel als volgt: óf na verloop van een aantal jaren - wij denken aan twee jaar - de Nederlandse nationaliteit aannemen, óf na verloop van de bovengenoemde tijd terugkeren naar het vaderland. Voor de mensen die op vrijwillige basis terugkeren, moet een dusdanige regeling worden getroffen dat het mogelijk wordt om in eigen land weer een bestaan op te bouwen."

Hoewel de term politiek correct nog moest worden uitgevonden, viel geheel weldenkend links over het SP-partijtje heen. Dit speelde Janmaat in de kaart! Dit was racisme!

Constandse, die er een leven lang zijn gewoonte van maakte een eigen mening te hebben, dacht daar in een reactie op deze discussie anders over:

"In de Nieuwe Linie van 2 en 9 april 1980 en deelnemende aan een televisie-uitzending van het Humanistisch Verbond (opgenomen 27 oktober 1981) heb ik gepleit voor integratie van die gastarbeiders, die in werkelijkheid immigranten zijn en nooit naar hun land blijvend zullen terugkeren. Ik wees de theorie af van de "twee culturen''. Onze civilisatie is zeer rijk aan variaties. Er zijn vijfhonderd godsdiensten, vele levens- en wereldbeschouwingen, maar het samenleven is slechts mogelijk door aanvaarding van één steeds in evolutie verkerend stelsel van regels omtrent het onderlinge sociale verkeer. In die zin behoort er één vrijzinnig patroon te zijn, waarin ieder kan funktioneren. De vermoede bijdrage daaraan van nieuwkomers, die soms nauwelijks alfabeten zijn, afkomstig uit dorpen met feodale structuren, wordt zeer overdreven. Maar zij zijn het, voor wie we uitzonderingen zouden moeten maken, omdat hun onderworpenheid aan religieuze machten, hun patriarchale opvattingen omtrent hun gezag over vrouwen en dochters, hun afkeer van geboortebeperking enz. gerespecteerd zouden moeten worden... terwijl wij zelf daarmee al lang geleden afgerekend hebben. Het enorme gevaar van dit standpunt is het dulden van ghetto's en het bestendigen van de voorwaarden van een onder-proletariaat, dat niet mee kan komen. Hun vaderland, semi-feodaal en dictatoriaal geregeerd (in Marokko met een vorst die zowel het wereldlijke als het geestelijke gezag vertegenwoordigt) krijgt de kans, zijn onderdanen in het buitenland te blijven controleren, door consuls, nagestuurde geestelijke leiders en taalleraren. Zulk een buitenlandse voogdij is in het verleden nooit ten aanzien van immigranten geduld. Het gevolg kan zijn dat de uit de islamitische wereld gekomen arbeiders (en hun kinderen, wat nog veel ernstiger is) de nederlandse taal niet goed leren door de remmingen van hun milieu, en moeilijker tot ontwikkeling komen dan de gemiddelde nederlandse arbeiders. De mythe van de twee culturen werkt in hun nadeel, vertraagt hun integratie en is schadelijk voor de toekomst van hun kinderen. Huichelaars zijn de begeleiders, die doen alsof deze arbeiders naar hun vaderland zullen terugkeren, en die tegelijk alles doen om hen hier te houden."

Bloedstollende en profetische teksten, bijna vijfentwintig jaar oud.

Marijnissen is er uit! (2)

De hilarische taferelen op Marijnissen's weblog duurden nog de hele zondag door; toen het aantal reacties de vijfhonderd naderde, stuurde hij vanuit Griekenland een 'nadere toelichting':

"Als een migrant of een kind van migranten kiest voor een toekomst in Nederland, en uit zichzelf kiest om zijn of haar andere nationaliteit op te geven, dan heb ik diep respect voor die moedige beslissing. En als het iemand is met een voorbeeldfunctie, vind ik het een extra dikke ‘plus’ omdat het kan helpen de beeldvorming te verbeteren. Namelijk de beeldvorming en bevestiging dat zij - en met hen vele migranten- definitief gekozen hebben voor een toekomst in Nederland, niet meer en niet minder."

Daarnaast legde hij uit wat hij allemaal niet had gezegd en dus ook niet had bedoeld. De trouwe aanhang was op het oog weer helemaal gerustgesteld, al is er natuurlijk altijd wel een kritische geest die begrijpt dat ze bij de neus genomen wordt.

Even voor de volledigheid, de commotie was ontstaan op een vraag van de Telegraaf of het in zijn redenering had gepast dat Albayrak haar paspoort had opgegeven:

“Ja. Dat geldt ook voor Aboutaleb (die naast de Nederlandse ook de Marokkaanse nationaliteit heeft, red.). Ik wil ze geenszins in verlegenheid brengen, maar het zou een dikke extra plus zijn als mensen die zo”n belangrijk taak in Nederland vervullen dat zouden doen. Om de beeldvorming. Een bewindspersoon heeft een voorbeeldfunctie.”

Het wel degelijk nieuwe, in de zin van expliciet uitgesproken standpunt van de SP, verschilt essentieel van dat van de multiculturele meerderheid in de PvdA-elite; Paul Depla, bijvoorbeeld, wethouder te Nijmegen zei afgelopen vrijdag nog in NOVA dat zijn partij gewoon hardop moet zeggen dat dubbele paspoorten juist goed zijn voor de integratie.

Vandaag

Marijnissen is er uit! (nieuw standpunt over nationaliteit isoleert de PvdA verder)

PvdA tussen wal en schip (op zoek naar nieuw perspectief, maar is dat er wel?)

Trouw werkt met suggestieve headlines (beschuldigt voorstanders enkele nationaliteit van 'beroepsverbod')

van Thijn nog eens over Wilders en anti-semitisme (en haalt afkomst en paspoort door elkaar)

Shervin Nekuee: "Wilders heeft een punt" ('intellectuele luiheid bij politieke en allochtone elite')

Cramer en Verburg tegen 'verrommeling'? (keert falend ruimtelijk beleid weer terug?)

Europese grondwet komt weer op stoom (soevereiniteit verdwijnt alsnog, en: toch Eurabië?)

Wouter's zoektocht (2) (integratie als verborgen agendapunt?)

Nieuwe trend: discussie tussen gelijkgestemden (nieuwe regenten, gelijkgeschakelde journalistiek?)

Marijnissen is er uit!

"Ik moet je iets vertellen!", schreef Jan Marijnissen op 22 februari. "Ik heb een boodschap voor je. Vul hier je naam en emailadres in, dan vertel ik het je!"

Het was rond het hoogtepunt van de paspoortendiscussie, waarin de SP zich helemaal gedeisd hield, en dus schreef ik als reactie:

"Ik weet het! Ik weet het! Het is het SP-standpunt over het dubbele paspoort voor bewindslieden!"

Dat was het toen natuurlijk niet, maar vandaag was het wel zover en hilarische taferelen op janmarijnissen.nl waren het gevolg. Reaguurders die in één adem stellen dat een paspoort 'maar een papiertje is' en tegelijk zweren nooit meer op de SP te zullen stemmen, of zelfs per direct hun lidmaatschap opzeggen. Te mooi om niet helemaal door te bladeren. (Anja wachtte vandaag op IKEA, maar meldde kort het niet met de grote baas eens te zijn. Novum!).

Het nieuwe SP-standpunt mag dan gematigd ogen - het komt overeen met dat van Rutte in het debat over de regeringsverklaring - maar is voor links een doorbraak, en dringt de PvdA verder in het isolement. De SP moet het vooral hebben van lager betaalde kiezers buiten de Randstad, en die hebben niet veel op met de idealen van Amsterdamse trotskisten en columnisten. Kortom, door meer afstand te nemen van het multiculturalisme en de moord-en-brand schreeuwende anti-haatzaaiers zet Marijnissen de jacht op de resten van de PvdA-achterban voort en manoevreert hij dichter naar de hoofdstroom van de politiek toe - totdat de SP een natuurlijke en onvermijdelijke regeringspartij wordt.