Fortuyn

(Nieuwe poging tot een paar opmerkingen over de herdenking van Fortuyn; eerdere pogingen sneuvelden de afgelopen dagen bij het uploaden.)

De zaterdagkranten stonden vol met artikelen over vijf jaar Fortuyn dood, en eerlijk gezegd vond ik geen stuk dat echt nieuw inzicht gaf in de belangrijkste vraag, namelijk: waarom had hij zo'n enorm succes, hoe kon hij postuum van niets op 26 komen en was hij wellicht bij leven vanuit het niets premier geworden? En, als tweede vraag, wat heeft zijn optreden voor blijvend effect gehad?

De eerste vraag blijft voor mij voor het overgrote deel onbeantwoord. Het succes van Fortuyn had met veel méér te maken dat het treurige lot van resterende autochtonen in oude volkswijken, met onvrede over 'buitenlanders' of over 'de islam'. Als dat het was, was zijn aanhang beperkt gebleven tot Janmaat-proporties. Het was ook niet echt de onvrede over de 'puinhopen van paars', want paars regeerde in tijden van overvloed en zo'n puinhoop was het alleen al daarom niet. Het had er misschien meer mee te maken dat na twee periodes paars alle ideologie dood was - behalve dan de ideologie van de politiek correctheid, waarin allerlei onderwerpen niet bespreekbaar waren - en een maatschappij was ontstaan waarin stedelijke ambtenaren de publieke opinie bepaalden.

Fortuyn was degene die dan ineens articuleerde wat onbewust aan onvrede leefde en nog nooit iemand gezegd had. Zoals de alom bezongen zegeningen van de multiculturele samenleving terwijl zojuist de geit van de kinderboerderij is gekeeld, de voordelen van het mammoetonderwijs die niemand als zodanig ervaart, de flauwekul van natuurontwikkeling in een stadstaat, doorgeschoten dierenmallotigheid, of de aanschaf van nog niet bestaande straaljagers tegen nog niet bekende kosten.

Fortuyn, die dan ook nog op unieke wijze mediageniek was. vulde dat ideologisch vacuum met een pragmatische en (toch) samenhangende aanpak. Destijds werd wel beweerd dat Fortuyn ecclectisch was in zijn standpunten - zowel linkse als rechtse items - maar dat klopt niet. Zijn insteek was vanuit pragmatisch standpunt volstrekt coherent. Zeg maar zakelijk. Waarom zou je je vastleggen op nog niet bestaande straaljagers als je niet eens weet of je over acht jaar wel straaljagers nodig hebt en bovendien zeker weet dat voor hetzelfde geld gelijkwaardige vliegtuigen van de plank te koop zullen zijn? (Een rechts standpunt, dat van de VVD en de latere LPF-fractie, zou er juist vanuit gaan dat deelname aan de JSF wenselijk is omdat het Nederland verbindt aan de Amerikanen, ongeacht kosten en militaire noodzaak.)

Eigenlijk zei Fortuyn: als je dan toch je ideologische veren hebt laten vallen, het einde van de politiek daar is, wees dan ook consequent en recht vooruit en gewoon zakelijk. Benoem de problemen voor wat ze zijn, en noem iets flauwekul als het flauwekul is. In de paarse jaren was in wezen immers politieke ideologie vervangen door stelsels van (ogenschijnlijk) a-politieke taboes en vanzelfsprekendheden. Multiculturaliteit was uitsluitend een zegening, en pelsdierfokkers waren nazi's.

Niet voor niks vierde Fortuyn zijn eerste triomfen bij de ondernemers, en zij die het zouden willen worden, van Business Class van Harry Mens. Net zo goed als Rita Verdonk - 'ik ben niet links, en ik ben niet rechts' - het zo goed doet bij de directeuren-grootaandeelhouders (de zg. DGA's). Juist zijn pragmatisme en zakelijkheid bepaalde het succes van Fortuyn. Daarom steunden burgers hem massaal, ook in al die stadjes en dorpen waar nog nooit een hoofddoek was gesignaleerd: het ging er hen om dat het land veel beter kon, en kan, als maar eens de schijnwerper werd gezet op de politiek-correcte blinde vlekken die de randstedelijk-ambtelijke 'politiek' ons had en heeft opgelegd.

Maar wat is nu - tweede vraag - overgebleven van de invloed van Fortuyn in de hedendaagse politiek? Voor het moment niet heel veel. De nieuwe regenten rukken op. Timmermans (PvdA), mede-opsteller van de EU-grondwet doet nu quasi-eurosceptisch maar is voorstander van een mini-verdrag dat precies hetzelfde beoogt als het oorspronkelijke boekwerk - en geen referendum, in godsnaam, geen referendum. De rest van de PvdA-fractie is (ook) hopeloos politiek-correct, en zelfs/ook belofte Hans Spekman kwam vanavond (NOVA met Rottenberg) alsmaar niet verder dan problemen van autochtonen in oude wijken. Hans, echt, er is zoveel méér. De SP - Krista van Velzen - begint nu weer over een verbod op nertsenfarms. De VVD van Rutte belijdt een hersenloos globaal liberalisme. D66 is hersenloos sowieso, zeker sinds het vertrek van Lousewies. Wilders heeft het wel in grote lijnen bij het rechte eind als het gaat om islam en migratie, maar plaatst dat anders dan Fortuyn in een rechts-ideologisch kader, en dat beperkt zijn aantrekkingskracht op bredere delen van het electoraat.

Nog een uniek moment uit NOVA van vanavond (een discussie over Fortuyn onder leiding van Rottenberg): de discussie in 1997 in Het Lagerhuis met Marcel van Dam. 'Ik zie een onderklasse van allochtonen ontstaan, die vatbaar wordt voor fundamentalisme', zei Fortuyn toen, en werd beschuldigd van alles wat mooi en lelijk was. Zeven jaar later werd van Gogh vermoord.