Partij van de Arbeid met de pootjes omhoog

Jan Marijnissen had vandaag reden voor een brede grijns. Reden: Diederik Samsom, Greenpeace-voorpost in de PvdA-tweedekamerfractie.

"PvdA-Kamerlid Diederik Samsom ziet de PvdA op den duur samengaan met de SP. Zo'n partij vormt een ideale combinatie van de progressieve voorhoede van de PvdA met de SP, 'die beter weet dan wij wat er leeft onder de bevolking.'
(...)
'Het kan nog wel vijf tot tien jaar duren voor het zover is,' zegt Diederik Samsom zaterdag in een interview in Het Parool."

Over vijf jaar ligt, bij ongewijzigd beleid, de Partij van de Arbeid naast DS'70 op het politieke kerkhof, en heeft de SP veertig zetels. Misschien vijftig. En wel hierom:

"Europarlementariër Edith Mastenbroek ziet 'een gebrek aan zelfverzekerdheid' binnen de PvdA. Ook wijst zij erop dat er in 2002 een 'zoekproces' in de partij op gang is gekomen. 'De stijl van Wouter is een zoekende geweest.' "

Wouter heeft gezocht, maar uiteindelijk niet gevonden. Na de kabinetsformatie bleek dat de PvdA, bij gebrek aan nieuwe antwoorden, direct terugviel op de geest van Melkert, en zich op sleeptouw liet nemen door het multiculturalisme van GroenLinks. De SP hield zich rond de dubbele paspoorten zo goed mogelijk op de vlakte, en stijgt dus verder in de peilingen.

De teloorgang van de Partij van de Arbeid heeft enkele eenvoudige oorzaken: de ont-ideologisering na 1989, die vervolgens het afschaffen van de partijdemocratie mogelijk maakte, waarmee tot slot de ver(rand-)stedelijking van de partij kon worden voltooid. Aldus werd de PvdA in hoofdzaak tot een groepering van carrière-bewuste middenklassers.

In de ideologische verwarring na 1989 bleek dat ook het gedachtengoed van de sociaal-democraten vrij eenvoudig bij het grof vuil kon worden gezet. Hoewel in 1991 binnen en buiten de partij massaal verzet ontstond tegen een herziening van de WAO, werd deze uiteindelijk gesteund door een congres in Nijmegen. Dat was, in essentie, het einde van de klassieke sociaal-democratie in Nederland.

De grootstedelijke krachten maakten onder voorzitter Rottenberg vervolgens een einde aan de macht van de partijgewesten, die het verzet tegen de WAO-plannen van Kok hadden geleid. Het Greenpeace-model deed zijn intree: de leden werden een soort donateurs, en een verlichte en in hoofdzaak Amsterdamse elite maakte in het vervolg de dienst uit. Nog één keer liet de provincie zijn tanden zien door in 1999 Marijke van Hees uit Enschede tot partijvoorzitter te kiezen. Via een lastercampagne, waarbij onder andere Vrij Nederland betrokken was, en een paleisrevolte onder leiding van huidig tweedekamerlid Mariëtte Hamer moest zij al in 2000 het veld ruimen.

In dit proces kon in de partij een academische, randstedelijke middenklasse, die vooral bestond uit ambtenaren en medewerkers van gesubsidieerde instellingen (zoals de 'milieubeweging') op landelijk niveau de boventoon gaan voeren. De laatste arbeider in de PvdA-tweedekamerfractie was Bonno Spieker uit het Groningerland. Exit in 1994.

Als gevolg van dit alles kwam vervolgens in plaats van de klassieke sociaal-democratie een collage van ideologietjes en belangen aan het bewind. Het randstedelijke perspectief bracht het wonderlijke idee van de multiculturele samenleving met zich mee. Simpel tellen had kunnen leren dat de aanwezigheid van twee keer driehonderdduizend Marokkaanse respectievelijk Turkse medelanders op een totaal van 16 miljoen inwoners niet bijzonder substantieel is. Daarnaast kwamen vanuit de gesubsidieerde 'special interests' curieuze opvattingen over milieu en dierenwelzijn binenzeilen, en bij gebrek aan consistente sociaal-democratische ideologie werden ook nog eens neo-liberale opvattingen over marktwerking en begrotingstekort omarmd. Bij gebrek aan behoefte aan het werkelijk hervormen van de samenleving als geheel - reformisme is uiteindelijk de raison d'être van de sociaal-democratie - werd tot slot veel aandacht besteed aan het definitief om zeep helpen van het onderwijs. Alle onderwijs.

De situatie is nu dat de PvdA zijn oppositieperiode heeft verspild in plaats van te gaan 'herbronnen', in de eerste paar weken van het kabinet het ideologisch initiatief is kwijtgeraakt aan Wilders, dat de partij geen leider meer heeft omdat Bos in het kabinet zit, en dat niemand meer een uitweg ziet uit het moeras. Vandaar het wenkend perspectief van een fusie met de SP.

Is er hoop voor de PvdA? In feite niet, maar als er nog iets mogelijk is zal dat gaan via een opstand van de provincie. Kandidaat-partijleider, wat mij betreft, Marc Calon: gedeputeerde in Groningen, eersteklas macher en rouwdouwer, boer, realist.