Nederlandse identiteit

Minister Verdonk van integratie propageert naturalisatierituelen (NRC, 21/1). Vanaf 1 oktober a.s. is opkomst op de naturalisatieceremonie wettelijk verplicht. Het idee is ontleend aan de ontroerende en jaloersmakende bijeenkomsten in de echte immigratielanden, waar de nieuwe burgers met tranen in de ogen het paspoort van hun nieuwe vaderland in ontvangst nemen. Je ziet ze als het ware van identiteit veranderen: hun afkomst wordt heritage, vanaf nu horen ze trots bij een nieuwe natie.

Dick Pels, schrijver van "Een zwak voor Nederland" vindt de ceremonies getuigen van een "extreem nationalistische opvatting van burgerschap". Hij pleit voor 'zwakke indentiteiten'; iemand moet zich van alles en nog wat tegelijk kunnen vinden, Nederlander, Marokkaan, wereldburger, Europeaan, moslim.
Dat is geen goed idee, en het klopt niet met de werkelijkheid. Nederland is een cultuurnatie, schreef Piet de Rooy in zijn "Republiek der rivaliteiten" - een vlot overzicht van de nationale geschiedenis. En juist nu, zegt hij, na het wegvallen van de verzuiling, is voor het eerst onze primaire identiteit die van het Nederlanderschap. Weinig landen zijn cultureel zo homogeen als het onze, en wel seculier, liberaal en westers. Onze identiteit als Nederlander ligt niet in ons paspoort, maar in onze gedeelde opvattingen hoe we samen horen te leven.
Als we er naar gevraagd worden, weten we als vanzelf in grote meerderheid dat we de Europese grondwet met zijn extreme bemoeienis met onze eigen zaakjes niet willen, geen burqa's in het openbaar of hoofddoeken op scholen, geen vrouwen die in hun huis worden opgesloten en geen jongens die rondhangen op straat. Dat is normatief, maar het zij zo.

Dat maakt 'integratie' een hele opgave: we zijn geen smeltkroes van culturen die samen een land moeten zien te worden, we zijn al een land waar nieuwkomers zich moeten zien in te passen. Vooral migranten met een moslimachtergrond hebben het daar moeilijk mee: zeker een kwart van de Nederlandse Turken en Marokkanen (dit rapport, hoofdstuk 11) is van mening dat de Westerse leefwijze en die van moslims onverenigbaar zijn. Niks hybride identiteit, nee: onverenigbaar!

In dat licht is het expliciet maken van de Nederlandse identiteit, om nieuwgekomenen en nieuwkomers duidelijk te maken waar ze in terecht zijn gekomen of zullen komen, hard nodig, met inbegrip van het ritueel waarin de opname in die identiteit wordt bezegeld.
Paul Scheffer: "Als we niet zorgvuldig een idee ontwikkelen over de Nederlandse identiteit, dan doen anderen dat op een veel rauwere manier. Precies dat gebeurde met de opkomst van Fortuyn. Dat maakt het verwaarlozen van deze vragen zo onvergeeflijk".