Regeltjes en luchtkwaliteit

Luchtkwaliteit en ruimtelijke ordening klinkt niet iedereen spannend in de oren, maar het is eigenlijk een miniatuur van veel van wat er mis aan de politieke cultuur, en daarom leerzaam.

De manier waarop: op Europees niveau wordt in de afzondering van de comitologie een luchtverontreinigingsnorm in elkaar gezet. Even komt het ontwerp in de Kamer, Pronk - als minister - meldt dat het voldoen aan de norm bijzonder problematisch zal zijn, en daar blijft het bij. Alles wat uit Brussel komt is immers goed. Komt tijd, komt raad. Bijna niemand realiseert zich de consequenties, en wie dat wel doen - milieuambtenaren en -lobbyisten - houden stijf de kaken op elkaar. Publiek en politiek debat, en een afweging van inzichten en belangen, een afweging van het milieuaspect tegen andere beleidsterreinen ontbreekt.

Ongeveer een jaar geleden beginnen ineens allerlei ruimtelijke projecten te sneuvelen bij de Raad van State. Het spitsstrokenplan van Nawijn, dat Balkenende II probeerde uit te voeren, bijvoorbeeld. Naast infraplannen blijken uiteindelijk zeker 140.000 woningen en 4000 hectare bedrijventerrein zeker in de problemen te komen. De oorzaak ligt in de veelbesproken koppeling van ruimtelijke plannen aan milieubeleid. Die 'koppeling' is een eufemisme. Feitelijk is het ruimtelijke ordenings-beleid ondergeschikt aan milieu- en natuurbeleid. De ruimte voor het democratisch proces wordt steeds verder beperkt tot de marges die korenwolf en het roetdeeltje haar - op gezag van Brussel - nog toestaan.

Tot slot begint het redderen, terwijl de essentie van het probleem blijft bestaan. van Geel heeft nu een plan bedacht, waarbij via een onwaarschijnlijk ingewikkelde methode verslechteringen in de luchtkwaliteit mogen worden gecompenseerd met verbeteringen elders 'in het gebied'. Hoe groot het gebied is hangt er van af. Waarvan is niet duidelijk. Compensatie kan ook tussen gebieden. Maar soms ook niet. Wanneer wel, en wanneer niet? Verbeteringen en verslechteringen die tegen elkaar wegvallen mogen in de tijd een beetje uiteenlopen. Maar niet teveel. Hoeveel? Mysterie.
Dit alles geldt alleen voor grote bouwplannen die in een 'nationaal plan' worden ingebracht. Wat daar buiten valt lijkt aan de goden overgeleverd.
Alles bij elkaar een overcomplex plan, met eindeloze mogelijkheden tot verwarring en interpretatieverschillen, waarbij de Raad van State op onvoorspelbare wijze de knopen zal gaan doorhakken. Wie in deze situatie nog met een ruimtelijk initiatief komt, is gek.

De regering wil minder regeltjes. In die discussie gaat het over triviale zaken. De ARBO die ribbeltjes op de vloer wil tegen het uitglijden, en de Keuringsdienst van Waren die een gladde vloer wil voor het schoonmaken. De ondernemer die niet met dit soort problemen kan omgaan moet geen ondernemer worden. De echte regeltjes die economie en werkgelegenheid frustreren zijn de formaliteiten en beschermingsregimes die het politieke proces inperken. Als de politiek na ampele afweging van alle belangen en aspecten besluit de Tweede Maasvlakte aan te leggen, of een woonwijk of een spitsstrook, dan moet dan ook gewoon gebeuren.