Islam(-isme) voor beginners

Bram de Swaan plaatst, in de Volkskrant van vandaag (1/10: "Extremisten zijn bang voor vrouwen") de hedendaagse "botsing der beschavingen" in het licht van de strijd tussen de geslachten. In het Westen is die strijd grotendeels gestreden en geëindigd in gelijkheid van mannen en vrouwen. Onderwijs heeft daar een doorslaggevende rol in gespeeld. Binnen de geïmporteerde culturen vigeren nog waardenstelsels uit agrarische samenlevingen, dat geeft spanningen en aanleiding tot extremisme.

Enkele citaten:

"Het religieus geïnspireerd radicalisme wordt allereerst gevoed door de angst van mannen om hun machtspositie over vrouwen te verliezen. Uiteraard knoopt de extreme vrouwvijandigheid van de islamisten aan bij overgeleverde tradities. De Taliban, die zich vrijelijk konden uitleven, waren daarvan het meest uitzinnige voorbeeld. Maar overeenkomstige praktijken en opvattingen bestaan in vrijwel alle overwegend agrarische, pre-industriële samenlevingen, maar daar zijn ze meestal wat milder.
Al vertellen de mensen hier in het Westen, in Nederland, elkaar graag hoe de zeden steeds losser worden, hoe de waarden en normen nu met het oud vuil meegaan, daar is niet veel van aan. In zeker opzicht worden de zeden nog steeds strenger. Dat geldt voor de verwerping van gewelddadigheid. Het geldt evenzeer voor de afwijzing van alle zelfverheffing, van het triomfantelijk superioriteitsvertoon van mensen boven hun medemensen".

Oftwel: het civilisatieproces (ook hier).

De Swaan beschrijft hoe onderwijs zich op alle continenten heeft uitgebreid en de positie van vrouwen heeft versterkt, en hoe religieus reveil "(...) is ingegeven door angst en wrok tegen jonge vrouwen die een sterkere positie hebben verworven, om te beginnen op school."

"In bijna alle ontwikkelingslanden proberen mannen onder een religieuze dekmantel vrouwen terug te drukken in de onderworpenheid.
In de westerse immigratielanden voltrekt zich een overeenkomstig proces. Kinderen in gezinnen die afkomstig zijn uit een landelijke omgeving groeien op in een grootstedelijk milieu waar de school centraal staat. Voor jongens geldt daar precies hetzelfde regiem als voor meisjes. Vader predikt nog het patriarchaal verschil, moeder is nooit naar school geweest. Maar buitenshuis krijgen de kinderen vooral te maken met vrouwen in gezagsposities. (...) In deze vergaand gefeminiseerde verzorgingsmaatschappij moeten jongens en mannen uit een immigrantenmilieu zich zien te handhaven. Als het ze al lukt hun handen thuis te houden, grijpen ze bij gebrek aan enig ander machtsmiddel dan maar naar de koran. De botsing der beschavingen is in feite een strijd tussen de geslachten".

En een strijd tussen verleden en heden.

Het blijft een uitdaging die strijd te voeren zonder de waarden van de seculiere, feminiene tolerantie - die immers repressie en geweld afwijst - uit het oog te verliezen. Het is eenvoudig te constateren dat de genoeg-is-genoeg benadering, waarin de immigrantengemeenschappen als misdeeld slachtoffer worden gezien het bij het verkeerde eind hebben. Moeilijker is de - absoluut essentiële - strijd tegen religieuze en culturele achterlijkheid te voeren zonder ons van gehele gemeenschappen te vervreemden.

de Swaan wijst op de emancipatorische effecten van onderwijs. In het verlengde daarvan lijkt het Franse hoofddoekenverbod op scholen een mooi voorbeeld van symboolwetgeving, in de goede zin van het woord: het symbool van het van huis uit meegenomen patriarchaat wordt niet toegestaan in de gefeminiseerde institutie bij uitstek. De meisjes leren meteen dat ze vrouwelijkheid niet onder stoelen of banken hoeven te steken, en de jongens dat hun zusters in deze samenleving niet tot onderdanigheid kunnen worden gedwongen.
Uit de moeiteloze invoering van het verbod op hoofddoeken op de Franse scholen kan worden afgeleid dat de meisjes er au fond geen bezwaar tegen hadden, en zich - misschien nog wat onbewust - zelfs gesteund voelen in hun emancipatie.