... en nu: Volksnationalisten!

Tot onze verbazing zijn wij - brave, vrijheidslievende burgers, aanhangers van de seculiere tolerantie - al vergeleken met Goebbels, hysterici genoemd en neo-Jacobijnse navolgers van de Terreur, en dus Beeldenstormers, en nu zijn we volgens J.J.A. van Doorn in NRC-Handelsblad (8/10) Volksnationalisten.

Om verschillende redenen, zegt van Doorn, zien we een terugkeer van nationalisme in Europa: de uitbreiding van de EU naar het Oosten kan wel eens een "curse in disguise" zijn geweest omdat ze leidt tot centrifugale krachten binnen de Unie, en de gehechtheid aan de verzorgingsstaat leidt tot een verlangen naar een sterkere nationale staat omdat de EU nu eenmaal synoniem is aan liberalisering en afbraak van de collectieve sector.

van Doorn constateert dat de Europeanen na 11 september meer aandacht gingen schenken aan de "allochtone gemeenschappen":

"Wat men aantrof, valt nog het best te omschrijven als een vorm van etnisch of volksnationalisme, wortelend in een gemeenschappelijke religie, taal en cultuur. Dominant is de collectiviteit, ondergeschikt de individuele voorkeur."

Het opvoeren van de term 'volksnationalisme' in verband met migrantengemeenschappen is hoogst merkwaardig - de dwang van het collectief is onder (delen van) vooral gemeenschappen van moslimmigranten is goed zichtbaar maar wat daar nationalistisch aan is, is een raadsel. Weinig hoofddoeken in de kleuren van de Marokkaanse vlag. Maar van Doorn gebruikt zijn constatering dan ook vooral als opstapje naar:

"(...) in tal van landen maakt zich momenteel een reactief, in eigen bodem wortelend volksnationalisme breed, dat onder autotochtonen bijval vindt en door regeringen niet zelden wordt aangemoedigd".

In eigen bodem.

Wij, de seculiere meerderheid, willen simpelweg dat mensen met een mening over straat kunnen gaan zonder bespuwd of doodgeschoten te worden, en een Europa dat democratisch georganiseerd is en zich bezig houdt met belangrijke dingen - een gezamenlijk buitenlands beleid, bijvoorbeeld - en juist niet met plaatselijke dingen als ladders en gehaktballen. En dan zijn we ineens 'in eigen bodem wortelende volksnationalisten'. Next thing: runetekens.

Wat veroorzaakt al dit ongebrip en wat verbindt Mak, Halsema, de man die Robespierre aankwam en wiens naam me even niet te binnen schiet, van Ardenne, van der Hoeven en van Doorn? Uiteindelijk gaat het om een gevecht, een achterhoedegevecht, tussen moderniteit en dus seculariteit, enerzijds, en allerlei verschijningsvormen van conservatisme, romantiek en nostalgie. Het gaat om de strijd van de Franse revolutie, de vrijheid van meningsuiting, de radicale scheiding van geloof en staat, en de democratie, tegen diegenen die terugverlangen naar 'de eeuw van mijn vader' met zijn verzuilde zekerheden, tegen wie zich beroepen op de aan de democratie superieure waarden van de 'natuur', en tegen hen met een vaag verlangen naar de terugkeer van het Heilige Roomse Rijk als antwoord op verwarrende tijden.

Moderniteit tegenover weemoed. Er werd een Wereldoorlog over uitgevochten, en nog is het niet voorbij.

Is er hoop voor Femke? Zeker. Links mag dan nog met regelmaat vastlopen in natuurromantiek en cultuurrelativisme, maar de godsdienstige component van de weemoed - uiteindelijk het essentiële bindmiddel van dit wereldbeeld - ontbreekt ter linkerzijde, en daarom zal seculariteit en moderniteit - vrijzinnigheid - het winnen van pré-democratisch verlangen. Maar niet eerder dan het moment dat een definitieve keuze onontkoombaar is.